“Thả hồn vào sông núi” là cuốn sách thứ chín của nhà văn Đinh Ngọc Lâm, đó là cuốn tạp văn gồm 21 bài được ông viết trong hơn chục năm gần đây. Sau tám tập thơ, truyện, lần này ông đem đến cho bạn đọc những trang kí đầy ắp những tư liệu và giàu tính chân thực nhưng cũng rất trữ tình, cảm xúc.
Sinh ra ở một làng quê giữa một vùng núi sông thơ mộng hữu tình, khu Tam Cốc – Bích Động, Hoa Lư, Ninh Bình, nhà văn Đinh Ngọc Lâm yêu văn chương từ rất sớm nhưng lớn lên giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt ông tạm gác lại niềm đam mê đó để lên đường nhập ngũ theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc. Sau ngày thống nhất Đất nước, ông bận rộn hơn với công tác xã hội, kể từ khi nghỉ hưu ông có nhiều thời gian chăm chút cho những trang viết của mình.
Đinh Ngọc Lâm cũng được biết đến là nhà văn với những sáng tác trên nhiều lĩnh vực: thơ, truyện, kí… Ở lĩnh vực nào ông cũng gặt hái được những thành tựu nhất định, ông từng đạt giải Nhất cuộc thi 70 năm Đất và người Quân khu Ba năm 2014, giải Khuyến khích cuộc thi Truyện ngắn báo Văn nghệ 2015-2017, giải Nhất cuộc thi 60 năm vườn Quốc gia Cúc Phương, giải Ba cuộc thi thơ Tạp chí văn nghệ xứ Thanh năm 2024, giải Nhì (không có giải Nhất) cuộc thi Trang viết và cuộc sống tạp chí Văn nghệ Ninh Bình năm 2025 và nhiều giải thưởng khác. Thả hồn vào sông núi là tập tạp văn của ông vừa được Nhà xuất bản Văn học cấp phép ấn hành quý II năm 2026.
Thả hồn vào sông núi là cuốn sách thứ chín của nhà văn Đinh Ngọc Lâm, đó là cuốn tạp văn gồm 21 bài được ông viết trong hơn chục năm gần đây. Sau tám tập thơ, truyện, lần này ông đem đến cho bạn đọc những trang kí đầy ắp những tư liệu và giàu tính chân thực nhưng cũng rất trữ tình, cảm xúc. Đinh Ngọc Lâm là một người quảng giao, đi nhiều và tìm hiểu cặn kẽ, chu đáo trước khi đặt bút chính vì vậy những trang kí của ông luôn gần gũi, chân thực về con người, vùng đất hay cảnh sắc quê hương.
Là nhà văn có thế mạnh với thể kí văn học, trong đó đặc biệt có sở trường với tùy bút, một loại văn xuôi tự sự phi hư cấu, đậm chất trữ tình, ở thể loại này Đinh Ngọc Lâm ghi chép về con người, sự việc có thật từ đó bộc lộ cảm xúc, suy ngẫm, triết lí và cái tôi của mình một cách tự do, phóng túng mà không bị gò bó vào khuôn khổ. Thêm vào đó ngôn ngữ tùy bút rất giàu hình ảnh, giàu chất thơ, bên canh đó tùy bút không nhất thiết có cốt truyện, không cần bố cục chặt chẽ nhưng mạch cảm xúc vẫn tuân theo một cảm hứng chủ đạo, một chủ đề tư tưởng nhất định. Đó là những bài kí Người Phùng Thiện, Văn Lâm hoài cổ, Thung Nham cố sự, Hành trình điểm hẹn Cúc Phương, Người con ưu tú của quê hương Núi Vàng…
Thấp thoáng trong mỗi trang viết là hình bóng con người, quê hương qua những giai đoạn khác nhau nhưng đều hiện lên những vẻ đẹp sáng ngời của lòng dũng cảm, kiên cường, nhân hậu hy sinh… Trong những bài kí đó không thể không nhắc đến Người Phùng Thiện, tác phẩm đạt giải Nhất trong cuộc thi viết “Đất và người Quân khu Ba” năm 2014. Bài kí đã tái hiện cả một thời kì đau thương mà anh dũng của một làng quê bé nhỏ bên bờ sông Đáy trong những năm kháng chiến chống Pháp cam go, ác liệt. Hình ảnh những người dân quê như ông Bãng, ông Hạng, ông Du, bà Kiền… với bao công việc hiểm nguy, ác liệt ngay trong khi thực dân Pháp tổ chức những trận càn quy mô lớn ở địa phương. Đó là bao người cán bộ, du kích, dân thường bị treo cổ, rạch bụng, moi gan… cùng bao hình thức tra tấn dã man khác nhưng không thể dập tắt tinh thần chiến đấu kiên cường, bất khuất của người dân nơi đây. Một làng quê nhỏ bé nhưng có hai ngày giỗ trận đau thương với hàng trăm người bị bom đạn dội xuống:
“Cứ ngày 25 tháng 3 âm lịch hàng năm cả làng chúng tôi có giỗ. Đấy là ngày 25 tháng 3 năm Quý Tỵ (8.5.1953), diễn ra trận càn lịch sử của quân Pháp vào Phùng Thiện. 19 năm sau, trùng đúng ngày 8 tháng 5 năm 1972 (25.3 năm Nhâm Tý). Tối hôm trước cả làng lưu luyến tiễn đưa một đơn vị chuyển quân vào tuyến trong. Hôm sau, 9 giờ sáng, một tốp máy bay phản lực Mĩ từ phía biển bay vào đất liền, chúng đột ngột sà thấp xuống, tiếng rít chói tai, rồi một loạt bom bi xé tung mặt đất dọc làng Phùng Thiện (từ bến đò Độc Bộ đến Đình Bông). Cả làng đang sắm giỗ cho những người bị giặc Pháp giết hại cùng ngày âm lịch năm 1953. Phùng Thiện như chìm trong khói lửa, tiếng thét, tiếng kêu cứu xé lòng của những người bị thương, rồi tiếng kêu gào của những người thân… Phùng Thiện chìm trong đau thương tang tóc. Những năm sau đó cứ đến ngày này cả làng lại giỗ, giỗ trùng lên giỗ, giỗ trùng đời trước đời sau, cùng một mâm cúng. Có nhà giỗ đến 4 người cùng ngày, có nhà không còn người cúng giỗ! Kết thúc cuộc chiến tranh chống Pháp, hai làng Phùng Thiện, Tiên Tiến (xã Khánh Tiên ngày nay) có 67 liệt sĩ, 44 thương bệnh binh, 2 mẹ Việt nam Anh hùng, 697 người dân bị giết hại, 78 người bị địch bắt tù đày, trên 400 ngôi nhà bị giặc đốt tàn phá nhiều lần”.
Đọc trong tập sách người đọc còn gặp ở đó những con người như Hoàng Văn Thạ, Hoàng Văn Lượng cùng họ, cùng làng Hoàng Sơn, nay thuộc phường Hoa Lư, Ninh Bình, cùng niềm khát khao đi bộ đội từ nhỏ rồi trở thành những anh bộ đội cụ Hồ. Hai con người, hai thế hệ trưởng thành từ hai cuộc kháng chiến, đều lớn lên trong những gia đình nông dân nghèo khổ, chưa được học hành đến nơi, đến chốn nhưng qua thực tiễn chiến đấu đều trở thành những vị tướng được nhân dân kính trọng (Người con ưu tú của quê hương Núi Vàng, Từ giấc mơ anh bộ đội Cụ Hồ đến Phó tư lệnh Quân khu). Đó còn có những trang viết đầy ắp giá trị lịch sử, văn hóa cùng những kí ức tuổi thơ đầy nhọc nhằn, lam lũ của tác giả về vùng đất Văn Lâm, Thung Nham quê hương. Một vùng quê bao bọc bởi những dãy núi đá vôi với những hang động kì thú trở thành điểm du lịch thu hút rất đông khách trong và ngoài nước.
Cùng với đó là những địa danh như Tam Cốc, Ngô Đồng, Suối Tiên, Bến Thành, Văn Lâm, Thiện Dưỡng, Thung Nham… đã trải dài cùng hàng ngàn năm lịch sử từ triều Đinh, Lê, Lý Trần. mỗi trang viết cứa ăm ắp hiện ra biết bao dấu ấn trầm tích văn hóa, lịch sử cùng niềm tự hào, trân trọng với quê hương: “Chiều vàng óng ả. Mặt nước sông Ngô Đồng ánh lên sắc màu rực rỡ. Rực rỡ đến kỳ lạ. Thẳm sâu dưới lòng sông là những bóng núi màu xanh lam, mỗi chiều tà ngày nắng là màu lam của những bóng núi ấy như được dát vàng, lấp lánh ánh lên bao sắc màu huyền ảo. Cảnh sắc diệu kỳ loang theo từng vòng sóng hai bên mạn những con thuyền nhẹ trôi theo nhịp chèo buông. Từng đoàn thuyền nối nhau trải dài trên dòng sông Ngô Đồng, bồng bềnh luồn qua Tam Cốc giữa những thảm lúa chín vàng, đôi bên là núi, tạo nên bức tranh sơn thủy hữu tình khuyến dụ biết bao hành trình của du khách muôn phương về đây thưởng ngoạn kỳ quan. Một kỳ quan mà tiếng vang đã vượt ra ngoài biên giới quốc gia từ bao giờ, đến bây giờ tấp nập từng đoàn khách du lịch nước ngoài với nhiều quốc tịch khác nhau ở tất cả các châu lục trên thế giới đổ về như trẩy hội” (Văn Lâm hoài cổ).
Nhưng bên cạnh sự phát triển, đổi thay của làng quê ông cũng luôn trăn trở về việc giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống. Caid được và cái mất luôn là bài toán nan giải đặt ra trong quá trình phát triển của bất cứ vùng đất nào, nhất là đối với những vùng đất vốn ẩn chứa trong mình bao giá trị xưa cũ: “Viết đến đây tôi không khỏi chạnh lòng, cảm thấy tâm can như có gì đang đè nặng, nước mắt chỉ chực trào ra. Làm sao để giữ được nét xưa, giữ được những gì quý báu cội rễ của “Làng Văn”. Làng tôi giàu lên, mấy nơi bì được. Giàu mà mất đi quá nhiều, giàu mà đâu biết hậu họa đang rình rập bủa vây. Giá mà trước khi thời cơ vận hội đến, có sự chuẩn bị kỹ càng, nhất là được trang bị về nhận thức và ý thức, biết tự trọng để đón nhận thời cơ vận hội ấy một cách hợp lý với đầy đủ ý thức trách nhiệm. Cùng với sự quản lý vĩ mô kịp thời và đúng đắn thì Văn Lâm không chỉ giàu về kinh tế, mà còn đẹp về văn hóa, môi trường lành mạnh, phát triển bền vững, xứng đáng là điểm sáng kim cương của vùng đất Cố đô rạng rỡ ngàn năm.” (Văn Lâm hoài cổ).
Có thể nói in đậm trong mỗi trăng viết là cái tôi trữ tình của nhà văn, một người đã nhiều trải nghiệm để đúc kết cho mình những bài học sâu xa. Đó là cái tôi vừa hào sảng vừa thâm trầm, vừa hiện đại vừa cổ điển, vừa giản dị vừa tinh tế. Qua mỗi trang viết, tôi như hình dung ông đang tâm sự với người đọc về tấm lòng mình với quê hương, phải chăng đó là một cách “Tìm trong cổ tích” như nhan đề của một bài viết trong cuốn sách này, tôi xin chép ra để thay lời kết cho bài viết nhỏ này: “Trong nhân gian còn hằng hà sa số những trường đoạn cổ tích, những truyền tụng dân gian hết sức quý giá vẫn đang ngưng tụ ở đâu đó. Hãy để tâm kiếm tìm và sắp đặt lại. Biết đâu giữa cuộc chạy đua thần tốc theo cơn lốc thời đại “số” ta lại mong muốn được quay trở lại soi mình vào những lấp lánh giá trị truyền thống cổ xưa ấy. Rồi ta sẽ lại cảm thấy ấm áp hơn, tự tin hơn, an nhiên và thánh thiện hơn. Lúc đó chúng ta sẽ sống có ý nghĩa nhiều hơn bởi khi biết mình có một tổ tông, dòng giống từ rất lâu đời với một truyền thống lịch sử văn hóa vô cùng quý báu, bền vững và trường lưu”.
NGUYỄN QUỲNH ANH
Bài viết liên quan