Đất thiêng – tập sách mà bạn đang cầm trên tay – có gì?
16 tác phẩm, không hơn không kém, bao gồm 2 bút ký, 5 truyện ký và 9 truyện ngắn. Tạm gác cái gọi là thể loại sang một bên thì Đất thiêng thực sự có gì?
Có ba chiều không gian cơ bản: chiến tranh, văn hóa làng quê, và… môi trường y tế. Điều này có vẻ ứng với ba mảng hiện thực mà tác giả đã trải nghiệm: một người lính, một người con của làng, và một bác sĩ. Với ba mảng đời sống như ba mỏ quặng ấy, tác giả chỉ còn một việc cuối cùng, ấy là khai thác, chế biến, làm nên thứ “vàng ròng” quý giá, tức là những tác phẩm văn chương, để dâng cho đời mà thôi.
Vậy câu trả lời là Đất thiêng có rất nhiều thứ cho bạn nếu bạn đọc hết cuốn sách này.
Nhưng để có được thứ mà bạn muốn, bạn phải đi theo cách mà tác giả muốn. Đó là hãy tôn trọng thể loại mà tác giả lựa chọn khi quyết định chế “quặng” thành “vàng”. Tập sách tập hợp 16 tác phẩm văn xuôi, nhưng ngoài truyện ngắn thì tác giả còn đưa vào sách cả truyện ký và bút ký. Bút ký đương nhiên là thể loại cần phải tôn trọng tối đa nguyên tắc “người thật việc thật”, vì thế, chọn thể loại đó là cách tốt nhất để nói về “Làng tôi làng khoa bảng” và “Chợ Quăng – chợ phiên ngàn tuổi”. Truyện ký là thứ có thể pha loãng hiện thực bằng một chút gia vị, bột nêm cho người viết bớt mỏi khi phải khư khư giữ cái niêm luật của sự thật khi đưa mọi điều lên trang viết. Còn truyện ngắn thì đương nhiên là hư cấu, hư cấu và hư cấu. Sử dụng cả ba thể loại ấy, Đất thiêng là tập sách có tham vọng mở rộng được biên độ đề tài, còn với tác giả sẽ thật là thoải mái và dễ chịu khi kể được nhiều điều, nhiều chuyện, nhiều việc ở những nơi mình đã sống, đã đi qua, đã gieo và gặt những món nợ ân tình…
Nhưng không phải cái nào Đất thiêng có cũng là cái mà bạn đọc thấy thú, thấy thích, thấy sướng, thấy thăng hoa trong cảm xúc khi tiếp nhận lần lượt 16 tác phẩm. Mảng hiện thực chiến tranh hay những câu chuyện liên quan đến bệnh viện, trạm y tế thường được kể một cách dung dị đến mức ít thấy dấu ấn của cái gọi là “sáng tạo nghệ thuật”. Người đọc dường như cần một cái gì đó kỳ khôi hơn nữa, lắt léo hơn nữa, độc đáo hơn nữa, hớp hồn hơn nữa, bộc lộ sáng rõ cái tài của người kể chuyện hơn nữa để những mảng đề tài này không sa vào cũ, nhạt và nhẹ về cường độ cảm xúc.
Tất nhiên, Đất thiêng có một điều khoái thú đối với bất kỳ người đọc nào, ấy chính là sự quyến rũ bởi không gian văn hóa làng quê, một trong ba chiều không gian có phần được tác giả chăm chút cẩn thận và kỹ lưỡng hơn cả.
Văn hóa làng quê hay cái chất folklore chính là thứ “vàng ròng” lúc lẩn khuất bàng bạc, lúc hiển hiện rực rỡ, thậm chí có phần uy nghi, tráng lệ trong suốt chiều dài của cuốn sách. Dù đó là bút ký, truyện ký hay truyện ngắn thì cái làng Bột Trang xưa, cái xã Hoằng Lộc nay vẫn hiện lên với vô vàn những câu chuyện, huyền tích, giai thoại vừa lạ vừa quen, vừa hư vừa thực, vừa cũ vừa mới, thật sống động và độc đáo. Những chuyện đất, chuyện người, chuyện làng, chuyện xã từ xửa từ xưa như những mảnh vụn văn hóa trầm tích dưới lớp bụi thời gian tưởng đã biến mất trong quá khứ rêu phong nay bỗng trở về như một vệt sáng long lanh trong một buổi sớm mai bất chợt bắt gặp được. Có cảm giác như tác giả chỉ cần một cái cớ nhỏ thôi là lịch sử của cả một vùng quê được ký thác trong tâm hồn nhà văn lập tức trào ra, thành những trang văn đắm say như thứ rượu ủ lâu trong lòng đất. Từ một câu chuyện bàn về sự kỵ húy của người đời tác giả đã nhân đó viết về cả một sự tích dài rộng của ngôi miếu Đệ Ất, hoặc từ câu chuyện sửa ngôi chùa Thiên Vương mà lịch sử cả một ngôi làng được tác giả dựng lên vô cùng sinh động, hay đơn giản chỉ đang ngồi uống nước ở một trạm y tế xã thôi thì cái tôi tác giả cũng có thể liên tưởng đến “chỗ này xưa kia vốn là Hiền Từ của làng Bột Thái cũ”…
Cứ chạm đến đề tài văn hóa làng là văn chương của nhà văn Nguyễn Huy Súc như bừng thoát ra khỏi cái nhàn nhạt thông thường, trở nên uyển chuyển, thăng hoa, bay bổng, xao xuyến, bồn chồn, day dứt một cách kỳ lạ. Chi tiết truyện cũng được lựa chọn kỹ càng, độc đáo và gây ấn tượng hơn với người đọc. Ví như câu chuyện sửa chùa Thiên Vương chẳng hạn. Sửa chùa sẽ dẫn đến việc phải chuyển bức tượng đức Thiên Vương sang gian phía Tây, nhường gian giữa lại để thờ Phật. Một vấn đề được đặt ra là làm cách nào để chuyển được bức tượng lớn ấy ra chỗ mới? Các nghệ nhân phải cắt rời từng bộ phận của bức tượng rồi lắp ráp tứ chi cùng chiếc đầu của đức Thiên Vương lại. Quá trình di chuyển, phục dựng tượng có biết bao điều kỳ lạ xảy ra. Chi tiết này đủ sức hớp hồn người đọc. Cũng từ chi tiết này, cuộc đời nhân vật được tái hiện lại một cách vô cùng thú vị. Đến đây thì việc viết văn đã không còn là một việc kể chuyện thông thường nữa mà đã được nâng lên thành “nghệ thuật kể chuyện” của một nhà văn có nghề. Hoặc giả như nhân vật Nguyễn Tuyên chẳng hạn. Nguyễn Tuyên là một nhân vật lịch sử, một thành hoàng làng của xã Hoằng Lộc cứ trở đi trở lại trong các sáng tác của nhà văn Nguyễn Huy Súc. Nhưng có vẻ Nguyễn Tuyên ở phiên bản bút ký chưa làm nhà văn thỏa mãn, đến phiên bản truyện ký vẫn chưa thực sự khiến nhà văn hài lòng, tới phiên bản truyện ngắn thì một lần nữa nhân vật Nguyễn Tuyên hiện lên có da có thịt hơn, có đời sống thế tục và gần gũi với đời thường hơn. Nguyễn Tuyên trong truyện ngắn Đất thiêng đã thực sự có đời sống văn học của nó, đã phần nào thoát khỏi đời sống giai thoại và huyền tích. Có lẽ mong muốn văn học hóa nhân vật lịch sử của nhà văn Nguyễn Huy Súc đã phần nào thành công ở trường hợp này. Từ bút ký đến truyện ký, rồi từ truyện ký đến truyện ngắn, tác giả đã đi từ thực đến ảo, từ người thật việc thật đến hư cấu nghệ thuật, quá trình này cho thấy tư duy nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Huy Súc có sự vận động và phát triển không ngừng.
Viết đến đây tự nhiên tôi lại nhớ đến câu chuyện nhà văn Mạc Ngôn từng lấy ngôi làng Bình An Trang thuộc huyện Cao Mật tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc) đưa vào hầu hết các tiểu thuyết nổi tiếng của mình, để giờ đây sau khi ông được giải Nobel thì Cao Mật cũng trở thành điểm đến thăm quan của bạn đọc yêu văn chương khắp thế giới. Mạc Ngôn là một tài năng văn chương lớn, đương nhiên, nhưng ông đã rất may mắn khi có được một “vùng hiện thực nghệ thuật” riêng cho mình.
Nhà văn Nguyễn Huy Súc cũng có một vùng đất thiêng trong không gian sáng tạo nghệ thuật của ông. Mong ông tiếp tục khai phá được nhiều thành tựu hơn nữa từ mảnh đất thiêng có tên là Bột Trang này.
Nhà văn Nguyễn Đình Tú
Bài viết liên quan