Stanisław Lem (1921 – 2006) là nhà văn khoa học viễn tưởng, triết gia và nhà nghiên cứu tương lai nổi tiếng người Ba Lan. Ông sinh tại Lwów, Cộng hòa Ba Lan (nay là Lviv, Ukraina) và mất tại Kraków, Ba Lan. Các tác phẩm và công trình của ông liên quan đến văn học khoa học viễn tưởng, triết học, phê bình văn học và tương lai học (futurology), được dịch sang hàng chục ngôn ngữ trên thế giới với hàng chục triệu bản được bán ra.
Ông từng theo học ngành y nhưng việc học bị gián đoạn vì Chiến tranh Thế giới thứ hai. Gia đình ông có gốc Do Thái nhưng bản thân Lem theo thuyết vô thần. Năm 1946, ông đăng tuyển tập truyện dài kỳ đầu tay Człowiek z Marsa (“Người đàn ông đến từ sao Hỏa”). Cuốn tiểu thuyết xuất bản chính thức đầu tiên là Astronauci (“Những phi hành gia”, 1951). Ông nổi tiếng toàn cầu với kiệt tác Solaris (1961) – cuốn tiểu thuyết khai thác giới hạn nhận thức của con người khi tiếp xúc với trí thông minh ngoài hành tinh. Các tác phẩm nổi bật khác gồm Truyện ngụ ngôn cho Thời đại Điều khiển học (Cyberiada), Giọng nói của chủ nhân, (Głos Pana), Tổng luận công nghệ (Summa Technologiae). Các tác phẩm của Stanisław Lem thường kết hợp giữa khoa học, sự châm biếm sắc sảo, triết lý nhân văn và cái nhìn hoài nghi về các giới hạn của nhân loại trước tiến bộ công nghệ. Xin trân trọng giới thiệu truyện ngắn “Ngài có tồn tại không, thưa ngài Jones?” của ông:
Thẩm phán. Tòa xin bắt đầu xét xử vụ kiện giữa “Cybernetics[1] Company” và Harry Jones. Hai bên có mặt đầy đủ chứ?
Luật sư. Thưa tòa, vâng, thưa quan tòa.
Thẩm phán. Ông đại diện cho…?
Luật sư. Thưa quan tòa, tôi là cố vấn pháp lý của hãng “Cybernetics Company”.
Thẩm phán. Còn bị đơn đâu?
Jones. Thưa quan tòa, tôi có mặt ở đây.
Thẩm phán. Họ tên của ông là…?
Jones. Xin sẵn sàng phục vụ quan tòa. Jones Harry. Sinh ngày 6 tháng Tư năm 1917 tại New York.
Luật sư. Thưa quan tòa, xin phép được đi thẳng vào nội dung vụ việc. Bị đơn nói sai sự thật: ông ta hoàn toàn chưa từng được sinh ra.
Jones. Xin mời xem, đây là giấy khai sinh của tôi. Hơn nữa, ngay trong phòng xử án này còn có anh trai tôi, người mà…
Luật sư. Đây hoàn toàn không phải giấy khai sinh của ông, và nhân vật vừa được nhắc tới cũng chẳng phải ông trai ông.
Jones. Thế thì của ai? Thật thú vị, rốt cuộc là của ai cơ chứ? Hay là của ông đấy phỏng?
Thẩm phán. Trật tự! Khoan đã, thưa ngài cố vấn pháp lý. Vậy thưa ngài Jones, ngài nói tiếp chứ?
Jones. Cha quá cố của tôi, ông Lexington Jones, có một xưởng sửa chữa ô tô, và chính ông đã truyền cho tôi tình yêu với nghề nghiệp này. Năm mười bảy tuổi, tôi lần đầu tiên tham gia một giải đua xe ô tô. Kể từ đó, với tư cách là một tay đua chuyên nghiệp, tôi đã xuất phát tổng cộng tám mươi bảy lần, giành mười sáu lần giải nhất, hai mươi mốt lần giải nhì…
Thẩm phán. Cảm ơn ngài, những chi tiết đó không liên quan đến vụ án.
Jones. Ba chiếc cúp vàng, ba chiếc cúp vàng.
Thẩm phán. Đủ rồi, cảm ơn ngài.
Jones. Cả một vòng nguyệt quế bằng bạc nữa.
Thẩm phán. Đề nghị dừng lại! Ngài có người bào chữa không?
Jones. Không. Tôi sẽ tự bào chữa cho mình. Vụ việc của tôi rõ mười mươi như ban ngày.
Thẩm phán. Thưa ngài Jones, ngài có biết hãng “Cybernetics Company” đang đâm đơn kiện ngài vì điều gì không?
Jones. Tôi biết. Tôi đã trở thành nạn nhân trước những hành vi bất lương của bọn cá mập xảo trá…
Thẩm phán. Cảm ơn ngài. Thưa cố vấn pháp lý Jenkins, ông có thể trình bày nội dung đơn kiện trước tòa được không?
Luật sư. Thưa quan tòa, vâng. Hai năm trước, bị đơn khi đang tham gia một giải đua xe ô tô gần Chicago đã gặp một tai nạn. ông ta bị cắt cụt một chân. Khi đó, ông ta đã tìm đến hãng chúng tôi. Như mọi người đã biết, hãng “Cybernetics Company” chuyên sản xuất chân tay giả, thận nhân tạo, tim nhân tạo cùng các cơ quan khác. Bị đơn đã mua trả góp một chân giả bên trái và thông toán khoản trả trước đầu tiên. Bốn tháng sau, ông ta lại tìm đến chúng tôi, lần này đặt làm thêm tay giả cả hai bên, lồng ngực và cổ.
Luật sư. Sau giao dịch thứ hai này, tổng số tiền nợ của bị đơn đối với hãng đã lên tới 2.967 dollar. Năm tháng sau, anh trai của bị đơn đến gặp chúng tôi thay mặt cho ông ta. Lúc bấy giờ, bị đơn đang nằm viện Monte Rosa ngoại ô New York. Theo đơn đặt hàng mới, sau khi nhận khoản tiền đặt cọc, hãng đã gửi cho bị đơn một loạt bộ phận giả mà dông mục chi tiết đã được đính kèm trong hồ sơ vụ án. Cụ thể, trong đó có ghi nhận bộ não điện tử mang nhãn hiệu “Geniac” dùng để thay thế cho bán cầu đại não, với trị giá 26.500 dollar. Tôi xin lưu ý hội đồng xét xử về một thực tế rằng: bị đơn đã đặt mua một trong những mẫu “Geniac” cao cấp và hoàn thiện nhất, trang bị bóng đèn bằng thép, thiết bị tạo giấc mơ màu, bộ lọc u buồn và bộ giảm nỗi buồn, mặc dù điều này vượt xa khả năng tài chính của ngài Jones.
Jones. Ồ, tất nhiên rồi, chắc các ông thích tôi phải bằng lòng với cái loại não sản xuất hàng loạt của các ông hơn chứ gì!
Thẩm phán. Đề nghị không làm gián đoạn phiên tòa!
Luật sư. Việc bị đơn hành động có ý thức và hoàn toàn không có ý định thông toán cho hãng những món đồ đã mua được minh chứng qua việc ông ta không đặt một chiếc tay giả thông thường, mà là một chiếc tay giả đặc biệt có gắn đồng hồ Thụy Sĩ nhãn hiệu Schaffhausen mười bảy chân kính. Khi khoản nợ của bị đơn tăng lên tới 29.863 dollar, chúng tôi đã yêu cầu trả lại cho hãng toàn bộ các bộ phận giả đã mua trước đó. Tuy nhiên, tòa án tiểu bang đã bác đơn kiện của chúng tôi với lý do rằng: nếu tước bỏ các bộ phận giả của bị đơn, chúng tôi đồng thời cũng tước đi khả năng Sinh Tồn tiếp theo của ông ta, bởi lẽ cần phải lưu ý rằng vào thời điểm này, phần sót lại của nguyên-ngài-Jones chỉ còn vỏn vẹn một bán cầu đại não.
Jones. Thế nào là “nguyên-ngài-Jones” hả?! Cái tên luật sư tập sự kia, có phải hãng đang thưởng thêm tiền cho ngươi vì những lời lăng mạ này không hả?
Thẩm phán. Đề nghị không làm phiền! Thưa ngài Jones, nếu ngài còn tiếp tục lăng mạ nguyên đơn, tôi sẽ phạt tiền ngài đấy.
Jones. Nhưng rõ ràng chính hắn đang lăng mạ tôi cơ mà!
Luật sư. Mặc dù vậy, bất chấp khoản nợ đầm đìa đó cho việc được lắp đồ nhân tạo từ đầu đến chân do “Cybernetics Company” thực hiện – đơn vị đã đối xử với ông ta vô cùng tận tụy và sẵn sàng đáp ứng mọi mong muốn dù là nhỏ nhất – bị đơn vẫn công khai bôi nhọ các sản phẩm của chúng tôi, phàn nàn về chất lượng kém của chúng. Thế nhưng, điều đó chẳng hề ngăn cản ông ta ba tháng sau lại quay tìm đến chúng tôi. ông ta kêu ca về tình trạng khó chịu và những cơn đau mà theo các chuyên gia của chúng tôi xác định là do bán cầu não cũ cảm thấy không thích nghi được khi phải sống trong cái gọi là “môi trường giả” xung quanh nó.
Luật sư. (Tiếp tục) Dựa trên những nguyên tắc nhân đạo cao cả, một lần nữa hãng lại đáp ứng yêu cầu của bị đơn và đồng ý “Geniac[2] hóa” hoàn toàn cơ thể ông ta, nghĩa là thay thế phần não cũ kỹ của chính ông ta bằng một thiết bị song sinh tương tự mang nhãn hiệu “Geniac”. Để đổi lấy khoản tín dụng mới này, bị đơn đã ký cho chúng tôi các thương phiếu trị giá 26.950 dollar, nhưng ông ta mới chỉ thông toán tổng cộng được 232 dollar 18 cent. Trong tình hình thế này… Thưa hội đồng xét xử, bị đơn đang cố tình phá rối không cho tôi trình bày bằng cách phát ra những tiếng xì xì, ríu rít và nghiến răng kèn kẹt nào đó để át đi giọng nói của tôi. Xin quan tòa hãy trấn an ông ta lại!
Thẩm phán. Ngài Jones…
Jones. Không phải tôi, mà là cái “Geniac” của tôi đấy chứ. Nó lúc nào cũng thế mỗi khi tôi phải suy nghĩ căng thẳng. Lẽ nào tôi phải chịu trách nhiệm thay cho hãng “Cybernetics Company”? Tòa án tối cao có trách nhiệm phải đưa tên Chủ tịch Donavan ra trước pháp luật vì tội sản xuất hàng kém chất lượng chứ!
Luật sư. Xét trong hoàn cảnh đó, hãng xin tòa công nhận toàn bộ quyền sở hữu đối với tập hợp các bộ phận giả tự xưng hiện đang có mặt tại phòng xử án này, vốn đang mạo danh Harry Jones một cách bất hợp pháp.
Jones. Thật là trơ trẽn! Theo ông thì Jones đang ở đâu, nếu không phải ở đây cơ chứ?!
Luật sư. Ở đây, trong phòng xử án này, chẳng có cái gọi là Jones nào cả, bởi vì tàn tích phàm trần của vị cựu quán quân này hiện đang nằm rải rác trên khắp các xa lộ của nước Mỹ. Do đó, nếu chúng ta thắng kiện, sẽ chẳng có ai phải chịu thiệt hại cả, vì những gì thuộc về hãng sẽ được trả lại cho hãng, bắt đầu từ lớp vỏ ni-lông cho đến con ốc vít cuối cùng!
Jones. Thật quá sức tưởng tượng! Chúng định tháo tung tôi ra từng mảnh, thành từng bộ phận giả riêng lẻ đấy ư!
Chủ tịch Donavan. Việc chúng tôi làm gì với tài sản của mình không phải việc của ông!
Thẩm phán. Thưa ngài Chủ tịch, xin vui lòng đừng ngắt lời! Cảm ơn ông, ngài cố vấn pháp lý. Ông muốn nói gì nữa, thưa ngài Jones?
Luật sư. Thưa quan tòa, tôi muốn bổ sung thêm về mặt thực chất rằng: bị đơn thực chất không phải là một bị đơn, mà chỉ là một thứ đồ vật vô tri vô giác dám cả gan khẳng định rằng nó chính là ông ta. Tuy nhiên, trên thực tế, vì ông ta hoàn toàn không tồn tại…
Jones. Xin mời ngài hãy đến gần tôi một chút, rồi ngài sẽ tự khắc biết tôi có tồn tại hay không.
Thẩm phán. Vâng… ừm, đây quả thực là một vụ việc rất, rất kỳ lạ. Chà! Thưa ngài cố vấn pháp lý, vấn đề bị đơn có tồn tại hay không, tôi xin bảo lưu cho đến khi tòa đưa ra phán quyết, bởi nếu không thì nó sẽ làm phức tạp hóa quá trình tố tụng bình thường. Ngài Jones, xin mời ông phát biểu.
Jones. Thưa hội đồng xét xử và thưa các công dân Hợp chủng quốc – những nhân chứng cho các hành vi bất lương của một tập đoàn lớn nhằm bóp nghẹt một cá nhân tự do, có tư duy…
Thẩm phán. Tôi xin ông, hãy chỉ hướng lời nói về phía tòa án thôi. Ông không đang đứng tại cuộc mít-tinh đâu.
Jones. Vâng, thưa quan tòa. Sự việc là thế này: tôi quả thực đã mua một số bộ phận giả ở hãng “Cybernetics Company”…
Chủ tịch Donavan. Một số bộ phận giả! Nghe lọt tai phết nhỉ!
Jones. Thưa hội đồng xét xử, xin hãy nhắc nhở vị này giữ trật tự. Số là, tôi đã mua những bộ phận giả đó. Tôi không thèm bàn đến chất lượng của chúng nữa. Tôi cũng chẳng muốn nói đến việc lúc nào cũng vậy, dù đi, dù đứng, dù ăn hay ngủ, trong đầu tôi lúc nào cũng văng vẳng thứ âm thông ầm ĩ đến mức tôi phải chuyển sang phòng khác ở để khỏi làm ông trai tỉnh giấc ban đêm. Chính vì cái thứ “Geniac” được quảng cáo rùm beng ấy – vốn được độ lại từ những chiếc máy tính bỏ đi – mà bây giờ tôi mắc phải chứng cuồng đếm: tôi cứ đếm không ngừng nghỉ, từ hàng rào, con mèo, cột điện, người qua đường cho đến bất kỳ thứ quái quỷ gì khác. Tôi sẽ không sa đà kể lể dài dòng về chuyện đó, dù sao thì tôi cũng có ý định trả hết mọi khoản nợ của mình. Tuy nhiên, tiền thì tôi chỉ có thể kiếm được nếu thắng giải đua xe. Khổ nỗi, lúc đó phong độ của tôi sa sút,âm thầm chán nản, và mất tinh thần…
Luật sư. Bị đơn vừa tự thừa nhận là đã “mất tinh thần” kìa! Đề nghị tòa lưu ý chi tiết này!
Jones. Xin đừng ngắt lời tôi! Ý tôi không phải thế. Tôi mất phương hướng rồi bắt đầu chơi chứng khoán, thua lỗ sạch cơ nghiệp, đến mức phải đi vay tiền. Đã thế tôi còn cảm thấy vô cùng tệ hại. Chân trái thì cứ nhói đau suốt, hoa mắt chóng mặt, toàn mơ thấy những giấc mơ ngớ ngẩn về máy may, máy dệt kim và tất cả những thứ tương tự. Tôi phải đi bác sĩ tâm phân học, và họ chẩn đoán tôi mắc chứng phức cảm Oedipus[3], chỉ vì hồi nhỏ mẹ tôi từng ngồi may vá bên chiếc máy khâu. Đúng vào lúc tôi kiệt sức hoàn toàn như vậy, hãng liền lôi tôi ra tòa. Báo chí được dịp đưa tin rùm beng. Hậu quả của những lời vu khống độc ác đó là nhà thờ phái Giám lý[4] (tôi theo đạo Giám lý) đã đóng cửa không thèm đón tiếp tôi nữa.
Luật sư. Ông đang phàn nàn về chuyện đó đấy phỏng? Thế hóa ra ông vẫn tin có cuộc sống sau khi chết cơ à?
Jones. Tin đấy. Thì sao nào, can cớ gì đến ông?
Luật sư. Tôi cực kỳ quan tâm là đằng khác, bởi vì ngài Harry Jones thực ra đang sống một cuộc đời ở thế giới bên kia rồi, còn ông chẳng qua chỉ là một kẻ tiếm quyền!
Jones. Ăn nói phải suy nghĩ trước sau chứ!
Thẩm phán. Yêu cầu cả hai bên giữ trật tự.
Jones. Thưa hội đồng xét xử, chính vào lúc tôi đang lâm vào hoàn cảnh khốn cùng ấy, hãng đã đâm đơn kiện tôi. Đến khi tòa án bác bỏ yêu cầu của họ, thì có một kẻ mờ ám xuất hiện – một tên nào đó tên là Goas, do chính Chủ tịch Donavan phái đến. Nhưng lúc đó thì tôi nào đã biết chuyện ấy. Tên Goas này tự giới thiệu mình là thợ điện và bảo rằng để chữa dứt điểm mọi chứng bệnh của tôi, chỉ có một cách duy nhất là để cho hãng “Geniac hóa” hoàn toàn cơ thể. Với tình trạng sức khỏe lúc bấy giờ, tôi đến nằm mơ cũng chẳng dám nghĩ tới chuyện đua xe nữa. Thôi thì còn biết làm sao khác được? Tôi đành gật đầu đồng ý, và thế là hôm sau Goas dẫn tôi đến bộ phận lắp ráp của hãng “Cybernetics”.
Thẩm phán. Nghĩa là người ta đã lấy đi của ông…
Jones. Vâng, tất nhiên rồi.
Thẩm phán. Và thay vào đó bằng…
Jones. À vâng, nhưng ngặt nỗi tôi cứ thắc mắc mãi không hiểu sao họ lại sốt sắng làm cho tôi mọi thứ dễ dàng thế, lại còn cho trả góp kéo dài nhiều năm nữa chứ. Nhưng bây giờ thì tôi đã hiểu rõ mười mươi rồi! Thưa hội đồng xét xử! Chúng muốn tước đoạt nốt cái bán cầu não nguyên thủy của tôi. Chẳng phải tòa đã từng bác đơn kiện của chúng với lý do là phần não khốn khổ đó không thể tự tồn tại độc lập được nếu người ta tước đi tất cả các phần còn lại hay sao? Thế nên tòa mới không chấp thuận yêu cầu của chúng. Chúng đã lợi dụng sự ngây thơ và tình trạng suy giảm trí lực của tôi do tai nạn gây ra, rồi sai tên Goas đến dụ dỗ để tôi tự nguyện đồng ý loại bỏ phần não cũ đó đi. Cứ như thế, tôi đã sập bẫy trước những mưu mô xảo quyệt của chúng! Mà thôi, sự điên rồ này sẽ chẳng kéo dài được lâu đâu! Thưa hội đồng xét xử, thử hỏi những lý lẽ của bọn chúng có giá trị gì cơ chứ? Chúng cả gan tuyên bố rằng chúng có quyền sở hữu đối với tôi. Dựa vào đâu cơ chứ? Lấy ví dụ, nếu ai đó mua bột mỳ, đường, thịt cùng các loại thực phẩm khác của cửa hàng tạp hóa theo hình thức trả chậm, rồi chủ tiệm bèn đâm đơn kiện đòi tòa phán quyết giao luôn con nợ cho mình làm sở hữu, với lý do y học đã chứng minh các mô cơ thể người không ngừng được tái tạo từ chất dinh dưỡng hay sao? Tính ra, chỉ sau vài tháng là toàn bộ con nợ – từ cái đầu, gan, cho đến tay chân – đều được cấu thành từ chính lượng protein và chất đường bột do chủ tiệm tạp hóa bán thiếu cho ông ta. Liệu có tòa án nào trên thế giới này chấp nhận một vụ kiện kỳ quặc như vậy không? Chẳng lẽ chúng ta đang sống thời trung cổ, thời mà Shylock[5] có thể đòi đúng một cân thịt sống từ con nợ của mình hay sao? Tình huống chúng ta đang đối mặt cũng hệt như vậy đấy! Tôi là Harry Jones, tay đua quán quân, chứ không phải một cỗ máy nào hết!
Chủ tịch Donavan. Vớ vẩn, ông là một cỗ máy!
Jones. A, thế à! Vậy trong trường hợp này, hãng của các ông đang quy trách nhiệm cho ai? Giấy triệu tập của tòa án được gửi cho ai? Cho một cỗ máy hay cho tôi, Jones? Thưa quan tòa, có lẽ ngài sẽ giải thích giúp chúng tôi điều này chứ?
Thẩm phán. Hừm… vâng, giấy triệu tập được gửi cho Harry Jones, Đại lộ 44, New York.
Jones. Ngài nghe rõ chưa, thưa ngài Donavan? Ngoài ra, thưa quan tòa, xin cho phép tôi được đặt thêm một câu hỏi về mặt thủ tục tố tụng: liệu luật pháp Hợp chủng quốc có quy định về các vụ kiện chống lại máy móc hay không? Người ta có thể, chẳng hạn, triệu tập chúng ra tòa, buộc tội chúng điều gì đó…
Thẩm phán. Không… không. Pháp luật không có quy định như vậy.
Jones. Trong trường hợp đó thì mọi chuyện đã rõ. Một khi tôi là máy móc, thì không thể có chuyện bàn tới việc xét xử, bởi vì máy móc không thể là một bên có quyền lợi liên quan trong một vụ án. Còn nếu tôi không phải là máy móc mà là một trong các bên đương sự, thì hãng có khiếu kiện gì đối với tôi? Lẽ nào tôi phải trở thành nô lệ của họ? Chẳng lẽ ngài Donavan muốn làm chủ nô hay sao?
Chủ tịch Donavan. Thật là trơ trẽn!… Mà khoan… mấy cái “Geniac” của chúng tôi ấy… thì sao chứ?
Jones. Của các ông hồi nào! Thưa hội đồng xét xử, xin hãy nhìn vào thực tế sau đây để thấy rõ các phương thức mà hãng đang áp dụng. Khi tôi, kẻ kiệt quệ vì bệnh tật, với một cơ thể được chắp vá tạm bợ, bước ra khỏi bệnh viện và ra bãi biển để hít thở không khí trong lành, tôi nhận thấy có cả đám người đi theo sau lưng mình. Và chuyện gì xảy ra tiếp theo? Hóa ra trên lưng tôi có khắc dòng chữ “Chế tạo tại hãng Cybernetics Company”. Tôi đã phải tự bỏ tiền túi ra để cắt bỏ nó đi và vá lại bằng một miếng vá khác. Và bây giờ họ vẫn tiếp tục bám theo quấy rầy tôi! Đúng vậy, kẻ nghèo khó luôn phải hứng chịu cơn thịnh nộ của kẻ giàu, thân phụ và thân mẫu bất diệt của tôi đã từng dạy tôi điều đó không biết bao nhiêu lần.
Chủ tịch Donavan. Thân phụ và thân mẫu của ông chính là hãng “Cybernetics Company” chứ ai.
Thẩm phán. Đề nghị giữ trật tự. Ngài Jones đã trình bày xong phần của mình chưa?
Jones. Chưa ạ. Thứ nhất, tôi muốn nhấn mạnh rằng hãng phải có trách nhiệm đảm bảo cho sự sinh tồn tiếp theo của tôi, bởi vì tôi chẳng còn gì để sống. Ban quản lý câu lạc bộ mô-tô đã truất quyền thi đấu của tôi trong giải đua Pan-MERICAN diễn ra cách đây một tháng, với lý do chiếc xe của tôi được điều khiển bởi một thứ “thiết bị tự động vô tri vô giác” nào đó. Ai đã nhúng tay giật dây chuyện này? Chính là họ! Hãng “Cybernetics Company” đã gửi một lá thư bôi nhọ, một bài báo vu khống đến câu lạc bộ mô-tô! Họ đang cướp đi miếng cơm manh áo của tôi, vậy thì họ phải cấp phương tiện cho tôi tiếp tục sinh sống, phải cung cấp cho tôi các bộ phận thay thế chứ! Lẽ nào tôi có lỗi khi cứ nay lại hỏng chỗ này, mai lại chập chỗ kia cơ chứ?! Thế vẫn chưa hết, cứ mỗi lần chạm mặt, các nhân viên của hãng và đặc biệt là các ông chủ lại lăng mạ tôi!
Chủ tịch Donavan từng đề nghị tôi giải quyết êm thấm vấn đề này, ông ta muốn tôi đồng ý làm một ma-nơ-canh quảng cáo và đứng phơi mặt trong tủ kính suốt tám tiếng mỗi ngày! Khi tôi từ chối và bảo rằng đó là một công việc nhục nhã đối với một tay đua ô tô, bảo ông ta nuốt trôi những ý nghĩ đó đi, thì ông ta đáp lại rằng ông ta đã chết nghẹn vì tôi và điều đó ngốn của ông ta tới 56 nghìn dollar. Vì lời lăng mạ này và những câu nói xúc phạm tương tự, tôi sẽ kiện hãng ra tòa. Và bây giờ, thưa hội đồng xét xử, tôi xin phép được gọi anh trai tôi ra làm nhân chứng, vì ông ấy nắm rõ mọi chi tiết.
Luật sư. Thưa quan tòa, tôi phản đối việc triệu tập ông trai của bị đơn làm nhân chứng.
Thẩm phán. Về mối quan hệ họ hàng à?
Luật sư. Dạ, vừa phải vừa không… Sự thực là ông trai của bị đơn vừa mới gặp một tai nạn máy bay vào tuần trước.
Thẩm phán. Thế à! Và không thể đến tòa được chứ gì?
Anh của Jones. Tôi đến được chứ. Tôi đã có mặt đây rồi.
Luật sư. Vâng, quả thực ông ta có thể đến. Nhưng vấn đề là vụ tai nạn đó lại mang tính chất bi tráng đối với ông ta, và theo đơn đặt hàng của người vợ, hãng đã chế tạo ra một… người anh trai mới cho bị đơn.
Thẩm phán. Cái gì mới cơ?
Luật sư. Một người ông trai mới, đồng thời cũng chính là người chồng mới của góa phụ.
Thẩm phán. Ra thế!
Jones. Thì sao nào? Tại sao anh trai tôi lại không được quyền làm chứng? Dù sao thì vợ của anh trai tôi cũng đã thông toán tiền mặt sòng phẳng rồi cơ mà.
Thẩm phán. Đề nghị giữ trật tự! Do cần phải xem xét thêm các tình tiết bổ sung, tòa quyết định hoãn phiên xét xử vụ kiện giữa hãng “Cybernetics Company” và Harry Jones.
NGUYỄN VĂN CHIẾN dịch
(Từ bản tiếng Nga do A. Yakushev dịch từ nguyên tác tiếng Ba Lan)
………………………
[1] Cybernetics: Điều khiển học, ngành khoa học nghiên cứu liên ngành về điều khiển, truyền thông, vòng phản hồi và tự điều chỉnh trong các hệ thống sinh học, cơ học và xã hội.. Thuật ngữ này bắt nguồn từ từ kybernētēs trong tiếng Hy Lạp , có nghĩa là “người lái tàu” hoặc “người cai trị”. Nhà toán học Norbert Wiener đã chính thức định nghĩa nó vào năm 1948 là ngành khoa học nghiên cứu về sự điều khiển và giao tiếp ở động vật và máy móc. (ND)
[2] Geniac: Chiếc máy tính cơ học được bán dưới dạng đồ chơi giáo dục, do Edmund Berkeley cùng Oliver Garfield thiết kế và tiếp thị từ năm 1955 đến năm 1958; sau đó, Garfield tiếp tục duy trì sản phẩm này mà không có sự tham gia của Berkeley trong suốt thập niên 1960.Tên gọi này là viết tắt của cụm từ “Genius Almost-automatic Computer” (tạm dịch: Máy tính gần như tự động dành cho thiên tài), đồng thời cũng gợi liên tưởng đến sự kết hợp giữa từ “genius” (thiên tài) và “ENIAC” (chiếc máy tính điện tử đa năng hoàn chỉnh đầu tiên). (ND)
[3] Phức cảm Oedipus (Oedipus complex): Khái niệm trong phân tâm học do nhà tâm thần học Sigmund Freud đề xuất. Đây là trạng thái tâm lý vô thức trong đó đứa trẻ có sự gắn bó, ham muốn tình cảm/tình dục đối với cha mẹ khác giới (con trai thích mẹ, con gái thích cha) và xem cha mẹ cùng giới là đối thủ cạnh trông. Thuật ngữ được đặt theo nhân vật Oedipus trong thần thoại Hy Lạp (người vô tình giết cha và kết hôn với mẹ). (ND)
[4] Giám Lý (Methodist): Một hệ phái đạo Tin Lành xuất phát từ phong trào cải cách trong Giáo hội Anh vào thế kỷ 18. Hệ phái do mục sư John Wesley, cùng em trai Charles Wesley và George Whitefield khởi xướng. Từ “Methodist” ban đầu là một biệt danh mỉa mai dành cho nhóm sinh viên sống có kỷ luật và phương pháp nghiêm ngặt trong đức tin, sau này được chính họ tự hào nhận lấy. Sau khi John Wesley qua đời, phong trào tách ra thành một giáo hội độc lập khỏi Giáo hội Anh. (ND)
[5] Shylock: Nhân vật hư cấu trong vở kịch “Người buôn thành Venice” của William Shakespeare. Là một người cho vay tiền nặng lãi gốc Do Thái ở Venice, Shylock là nhân vật phản diện chính của vở kịch. Sự thất bại và việc bị ép buộc cải đạo sang Cơ Đốc giáo của ông tạo nên cao trào của câu chuyện. (ND)
Bài viết liên quan