Đặt chân đến miền thánh địa Champa, tôi choáng ngợp trước những đền tháp kỳ vĩ của tiền nhân để lại. Ẩn mình kín đáo trong thung lũng Mỹ Sơn, được bao quanh bởi những dãy núi đồi thâm nghiêm trùng điệp của non nước Thu Bồn, hơn bảy mươi công trình kiến trúc được hình thành và phát triển trong khoảng một ngàn năm hiện lên như những di chứng vật chất của một thời vàng son đã một đi không trở lại. Bất chấp thời gian và chiến tranh tàn phá, vượt lên sự lãng quên của con người trong suốt năm trăm năm, quần thể di tích nguy nga, bí ẩn ấy đang được bảo tồn, phục dựng và hồi sinh nhằm tái hiện một quá khứ huy hoàng; kể lại cho hậu thế câu chuyện của một nền văn minh xa xưa với bao ước vọng và niềm tin Hindu giữa đại ngàn mây trắng.
Trên con đường đi vào khu đền tháp, thong dong thả bước bên suối Khe Thẻ, tôi ngước nhìn bầu trời bốn phía với đại ngàn xanh mướt và chợt nhận ra sự vi diệu của huyệt đạo tâm linh này. Khu thờ tự của hoàng gia Chăm được bao bọc bởi núi rừng hoang sơ. Phía trước, xa xa, dòng sông Thu Bồn như một dải lụa duyên dáng vắt ngang đại ngàn. Ngước mắt nhìn lên dãy núi phía Nam, đỉnh Răng Mèo hiện ra kiêu hãnh. Nghe nói, núi ấy được người Chăm gọi là Mahaparvata và tôn sùng như một ngọn núi thiêng, xem như một đại Linga của tự nhiên. Song hành với Linga ấy là thung lũng lòng chảo, nơi những ngọn tháp tọa lạc, được xem như một đại Yoni của tạo hoá mà suối Khe Thẻ chính là một chiếc vòi khổng lồ dẫn nước thiêng. Địa thế kết hợp giữa núi và thung lũng nơi đây chính là một kiến tạo phong thủy tự nhiên hoàn hảo. Theo quan niệm Ấn giáo và tín ngưỡng bản địa, đặt nơi thờ phụng thần linh trong thế đất ấy, con người cùng vạn vật sẽ không ngừng phát triển. Bởi thế, người xưa ở đây từng coi núi Răng Mèo là biểu tượng dương tính của thần Shiva còn thung lũng Mỹ Sơn là biểu tượng âm tính của thần Uma (vợ thần Shiva). Theo dòng suy tưởng ấy, tôi nhìn thấy Mỹ Sơn hiện lên như một không gian âm dương hoà hợp, đất trời giao duyên.
Theo bước chân lãng du, tôi không khỏi bâng khuâng trước những phế tích của thời gian và chiến tranh với bao nỗi niềm tiếc nuối. Từ những ngôi đền đổ nát tôi đi về phía những ngọn tháp còn tương đối vẹn nguyên. Ngắm nhìn những tầng tháp cổ mà mắt tôi chợt reo vui. Một thế giới kỳ diệu như đang được bày ra trước mắt. Hàng ngàn viên gạch ngả màu năm tháng được đặt chồng khít lên nhau, phẳng phiu tưởng như không cần lớp kết dính, làm cho tôi vô cùng sửng sốt. Lúc ấy tôi đã nghĩ, đây không phải là những viên gạch vô tri hay bức tường hàng ngày thường nhìn thấy mà là một tuyệt tác của nghệ thuật xếp gạch. Sững sờ hơn nữa là thế giới hình ảnh vô cùng phong phú được chạm khắc tỉ mỉ trên đá và gạch ở các bức tường, từ cỏ cây hoa lá, linh vật cho đến những vũ nữ, nhìn vừa trần tục vừa thánh thiện. Từng nét chạm sắc nét, từng đường cong uyển chuyển khiến cho bức tranh sự sống hiện ra rất sinh động làm cho tôi ngỡ rằng mình đang đứng giữa cõi thần tiên. Giữa thế giới ấy, bất giác trong tôi lại gợn lên một nỗi băn khoăn. Không biết nghệ nhân xưa xây tháp xong mới chạm khắc hay là chạm khắc xong rồi mới xếp gạch, dựng tháp và nung cả khối công trình? Cái điều bí ẩn hình như không chỉ bây giờ, không phải của mình tôi, mà của biết bao người và hàng trăm năm qua, đến nay vẫn chưa có lời đáp. Từ ngắm nhìn bên ngoài, bước chân tôi chầm chậm vào trong những ngôi đền thiêng. Hết ngôi đền này lại đi sang ngọn tháp khác. Theo đó là những cõi tâm linh cô tịch được mở dần ra và khép lại trong tôi. Nhưng có lẽ, ấn tượng khó quên nhất là các bức tượng Linga và Yoni ngự trong các ngôi đền. Đối diện với chúng, tôi thực sự choáng ngợp trước những khát vọng phồn sinh mãnh liệt đã được người xưa ký thác trên dòng chảy của thời gian ở nơi này.
Tôi biết, phồn thực là tín ngưỡng chung của cư dân nông nghiệp, nhất là những nơi trồng lúa nước ở Đông Nam Á. Tín ngưỡng này có trong lễ hội ở nhiều nước và biểu hiện rất phong phú. Ở xứ sở mặt trời, trong lễ hội Kanamara, tổ chức vào ngày chủ nhật đầu tiên của tháng Tư hằng năm, người Nhật rước biểu tượng sinh thực khí nam. Trên vùng đất Tổ, người Việt cổ có tục thờ nõ nường (nõ là bộ phận sinh dục nam, nường là bộ phận sinh dục nữ) trong lễ hội “linh tinh tình phộc” ở miếu “Đụ Đị”, làng Tứ Xã. Theo lệ, hội làng mỗi năm, đêm mười một rạng ngày mười hai tháng Giêng, cụ chủ tế lấy cặp nõ nường được làm bằng gỗ, sơn màu đỏ, đưa cho đôi trai gái. Khi ấy đèn tắt hết, người trai cầm cái nõ đâm ba lần vào cái nường do người gái giữ, sau mỗi tiếng hô “linh tinh tình phộc” của cụ chủ tế. Giờ đây, đứng giữa thung lũng Mỹ Sơn, ngắm nhìn những khối đá Linga và Yoni, tôi lại càng hiểu hơn về sự tôn kính đạo Hindu và khát vọng của con người thời xưa. Tín ngưỡng phồn thực dường như ở đâu cũng thấy nhưng số lượng Linga và Yoni cùng với những biểu hiện khác nhau của chúng, tôi thấy có lẽ không ở đâu to, nhiều và đa dạng như trong khu thánh địa này. Quan sát các Linga đá trầm mặc trong bóng thời gian, tôi nhận ra đa số các đầu Linga bằng phẳng, số ít có hình chóp hoặc bề mặt hơi võng xuống. Cùng đó, biểu tượng sinh thực khí nam cũng khá đa dạng: có tượng chỉ một phần (trụ đá bốn cạnh); có tượng hai phần (trên là khối trụ tròn, dưới là khối bát giác hoặc hình vuông); có tượng ba phần (trên là khối hình trụ tròn, giữa là khối bát giác, cuối là khối hình vuông). Tượng Yoni cũng đa dạng không kém tượng Linga: có bệ hình chữ nhật hoặc khối vuông; có phiến hình tròn với những cánh sen trang trí xung quanh; đặc biệt có khối tròn xung quanh trang trí hình ngực phụ nữ. Nhìn các khối đá rêu phong ấy, tôi bỗng nhận ra rằng, chúng không phải là những vật vô tri mà chính là biểu hiện cho cội nguồn sự sống; là một biểu tượng bất diệt cho quyền năng vô hạn của đấng tối cao Shiva; là khát vọng cho sự hòa hợp của âm dương, trời đất.
Từ mạch nguồn thiêng liêng bên dòng Khe Thẻ hoang sơ, tĩnh lặng ấy; giữa mênh mông đền tháp thâm nghiêm, những khối đá Linga và Yoni hiện lên thật sống động. Chạm tay vào những mặt đá ấy, tôi thấy mát lạnh và cảm nhận được nhịp đập của nó từ ngàn năm trước đang rạo rực vọng về. Những sinh thực khí và các tượng vũ nữ trông nõn nà, tràn trề nhựa sống với bầu ngực căng tròn, cặp đùi thon thả, đôi tay huyền diệu đang tưng bừng nhảy múa hát ca khiến cho tôi như trong giấc mộng, thong dong thả bước giữa thiên đường tình ái du dương. Trong cái không gian hoà quyện giữa con người và thiên nhiên thơ mộng ấy, hình như tượng đá nơi đây đã hoá thành hồn người và hồn người vi vu trong cõi thinh không huyền diệu của đất trời non nước. Đứng trước tuyệt tác hàng trăm năm ấy, ảo ảnh một thời của hoàng gia Champa chợt hiên lên trong ký ức với những lễ hội thành kính qua từng gáo nước linh thiêng, dội lên từ đỉnh Linga cho tràn xuống lòng đá Yoni, mang theo những khát vọng sinh sôi, bất diệt. Ảo ảnh ấy thấp thoáng giữa muôn ngàn hoài niệm, khiến tôi nhận ra rằng, quá khứ huy hoàng vương quốc Champa dù đã đi vào dĩ vãng nhưng hồn thiêng của người Champa còn trường tồn cùng non sông nước Việt.
Bài viết liên quan