Cuộc thi truyện ngắn hay Đường Văn lần 2 phát động từ 8/10/2024 kết thúc nhận bài vào 30/6/ 2026, một mùa Văn kéo dài trong 2 năm.
Ban tổ chức đã nhận được 540 truyện ngắn của hơn 500 cây bút trong cả nước, từ các tỉnh cực Bắc Hà Giang, Cao Bằng đến cực Nam đất nước Cà Mau, Kiên Giang gửi dự thi. Đông đảo cây bút ở tất cả các lứa tuổi, trẻ nhất 13 và già nhất thuộc lớp U80 đã gửi tác phẩm dự thi. Có tác giả gửi hơn 10 truyện. Tham gia nhiều nhất là các tác giả ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Một số truyện ngắn dự thi đã được chọn đăng trên chuyên san Đường Văn và trên trang mạng duongvan.com.
Ngay khi cuộc thi kết thúc, Ban sơ khảo đã tập trung tại Đà Nẵng, cơ sở 2 của Công ty truyền thông Thi nhân các, khẩn trương làm việc trong 10 ngày, lựa chọn được 39 tác phẩm (danh sách xếp theo thứ tự ABC) đưa lên chung khảo. Để giúp Ban chung khảo gồm các nhà văn, nhà phê bình, dịch giả: Hà Phạm Phú (trưởng ban), Nguyễn Bích Thu, Nguyễn Đình Tú, Phan Mai Hương, Linh Chi có sự đánh giá toàn diện, Ban tổ chức đã cho công bố danh sách 39 tác phẩm vào chung khảo lên trang mạng duongvan.com để lắng nghe dư luận bạn đọc. Có một lưu ý, những tác phẩm dự thi nếu có sử dụng AI đều sẽ bị loại. Vào đầu tháng 9, tác giả Nguyễn Hương Duyên có thư xin rút tác phẩm dự thi, do nhà văn đã đưa truyện của mình vào tập sách in riêng, ra mắt trước khi Cuộc thi thết thúc, vì vậy số tác phẩm vào chung khảo chỉ còn 38.
Đến giữa tháng 9, tại Hà Nội, Ban chung khảo đã họp bỏ phiếu kín theo thang điểm hệ số 10, lựa chọn ra bộ giải thưởng của cuộc thi, gồm 1 giải nhất, 2 giải nhì, 3 giải ba và 4 giải tư.
Ngoảnh lại mùa văn hai năm, đối với một cuộc thi truyện ngắn là tương đối dài, xét trong dòng chảy lớn văn học của cả nước, thì cuộc thi truyện ngắn hay Đường Văn lần này hiển nhiên có sự xôn xao và lấp lánh riêng. Đó là sự hưởng ứng của đông đảo người viết trong cả nước, trong số hơn 500 tác giả, có 25 tác giả là hội viên Hội nhà văn Việt Nam. Đó là số lượng tác phẩm khá lớn, hơn nửa ngàn truyện ngắn. Và quan trọng hơn là chất lượng truyện ngắn dự thi, tiêu biểu là bộ giải thưởng là đáng được mừng vui.
Mục tiêu cuộc thi truyện ngắn hay Đường Văn cũng là mục tiêu của Đường Văn là hướng tới làm phong phú thêm, góp một diễn đàn văn chương cho nền văn học nước nhà. Thông qua cuộc thi, Đường Văn muốn phát hiện, bồi dưỡng những nhân tố mới, những cây bút mới, những tài năng vừa phát lộ.
Tiêu chuẩn nghệ thuật mà Đường Văn nêu cao, luôn theo đuổi là: Chân- Thiện- Mỹ. Những truyện ngắn được lựa chọn đăng trên chuyên san Đường Văn trước hết phải HAY. Một truyện ngắn được coi là hay, theo quan điểm cá nhân, thì nó phải là một tác phẩm văn chương độc đáo, hiện đại, dân tộc và có tư tưởng. Có thể diễn giải như sau:
Một truyện ngắn hay không phụ thuộc bởi độ ngắn dài, nhưng cũng có hạn chế, như tại cuộc thi này, độ dài giới hạn là 7000 chữ. Với độ dài 7000 chữ, truyện ngắn phải có độ nén (tạm gọi là mật độ thông tin, tinh chất sống) và có tư tưởng triết học hoặc đơn giản hơn là triết lí.
Kinh nghiệm sáng tác cho thấy, một truyện ngắn thành công phải chọn được một lát cắt (khoảnh khắc, chi tiết hoặc tình huống) đủ sức chứa đựng cả một số phận nhân vật hay bản chất cuộc sống. Tiếp theo, đó là truyện ngắn phải có những chi tiết đắt kiểu “giọt nước thấy biển cả”. Một cử chỉ, một vật dụng hay một lời thoại ngắn cũng mang dung lượng biểu cảm, tôi vẫn hay nghĩ đến là chúng như một lượng thuốc nổ hữu hạn nhưng có sức bùng nổ lớn.
Trong sáng tác thơ, người ta hay nói đến ngôn ngữ và nhịp điệu (nhạc tính). Văn xuôi cũng vậy, lựa chọn giọng điệu thì tất nhiên phải lựa chọn ngôn ngữ. Một người dân đồng bằng sông Cửu Long hiển nhiên lối suy nghĩ và ngôn ngữ dùng hàng ngày không thể không có dấu vết địa phương, chắc chắn không giống với người sống ở đồng bằng sông Hồng.
Viết văn không phải chỉ để thỏa mãn khát vọng của chủ thể mà rất cần phải biết viết cho ai đọc. Vậy nên rất cần tôn trọng người đọc, tác phẩm phải để những khoảng không gian sáng tạo cho người đọc, để họ chiêm nghiệm và viết tiếp (đồng sáng tạo).
Tác phẩm văn chương không chỉ đem đến cho người đọc khoái cảm thẩm mỹ mà còn phải góp phần bồi dưỡng xây dựng con người Việt Nam hiện đại giầu lòng yêu nước, trung thực, dũng cảm, dám hy sinh, tiếp nối truyền thống cha ông, khát khao vươn lên.
Trong số các giả của 38 truyện ngắn vào chung khảo có một số là nhà văn đã thành danh, một số tác giả đã đoạt giải thưởng cao cuộc thi Truyện ngắn hay Đường Văn lần 1, nhưng đa phần là những cây bút mới, có người lần đầu cầm bút viết truyện ngắn như Họa sĩ Mai Thu Vân.
Dù là những cây bút lão luyện tay nghề hay người lần đầu cầm bút, bao giờ trong lòng cũng phải có một NỖI NIỀM MONG ĐƯỢC THỔ LỘ, phải có một THÔNG ĐIỆP muốn công bố, ở đây có thể là một tư tưởng, một triết lý muốn được giao giảng. Đọc những tác phẩm vào chung khảo cuộc thi Truyện ngắn hay Đường Văn lần 2, thấy gì? Trước hết chúng tôi thấy mừng vì những sáng tác dự thi phần lớn đều bám vào hiện thực cuộc sống rất phong phú của đất nước, một cuộc sống khá xô bồ, nhiều biến động, trắc trở nhưng đáng sống. Ở đây cũng cần nói thêm, cuộc thi Truyện ngắn hay Đường Văn không hạn chế đề tài, không bị trói buộc bởi những giới hạn ngành nghề, do đó các tác giả có thể lựa chọn theo sở trường của mình, viết những gì mình tâm đắc nhất. Vì thế có thể nói, một cuộc thi truyện ngắn hay Đường Văn là cuộc thi đề tài tự chọn.
Nhìn vào danh sách các cây bút dự thi lần này so với cuộc thi truyện ngắn hay Đường Văn lần 1 thấy mở rộng và phong phú hơn. Các tác giả dự thi phần lớn là những người hoạt động ở cơ sở, những giáo viên, những người thợ, những người lao động tự do, những cán bộ quân đội, công an nhân dân, những cựu chiến binh, những nhà hoạt động văn hóa xã hội. Có không ít người viết hiện đang sinh sống ở nước ngoài như Hoa Kỳ, CHLB Đức, Vương quốc Bỉ, CH Czech, CHLB Nga… Do thế đọc các truyện ngắn dự thi, chúng tôi như được thưởng lãm một bức tranh cuộc sống đa màu sắc, rất hấp dẫn.
Những nhân vật trong truyện ngắn dự thi được các tác giả chăm chút mô tả phần lớn là những con người bình thường, một người thợ mỏ già về hưu hồi tưởng lại những năm tháng lao động dưới lòng đất, biết bao cực nhọc nguy hiểm nhưng vẫn yêu nghề tha thiết (Bác Thích– của Vân Hạ), một người lính An Nam thời thực dân Pháp đô hộ nước ta, bị bắt đi đánh nhau ở chiến trường châu Âu thời thế chiến I, chết thầm lặng trong nỗi nhớ nhà, nhưng cái chết ấy đã thúc đẩy người em trai và em gái đi theo cách mạng góp phần làm nên cách mạng tháng Tám năm 1945 (Lá thư chưa gửi của Văn Minh Huy), một anh lính tình nguyện quân có tình cảm sâu nặng với những người mẹ người em Campuchia trong cuộc chiến đấu chống lại chế độ diệt chủng Polpot tàn bạo (Ranh giới của Hồ Kiên Giang), hoặc như nỗi ám ảnh của chiến tranh vẫn chưa bao giờ rời khỏi kí ức người lính, dù đất nước hòa bình đã hơn 50 năm (Vũ điệu trong bóng tối của Phương Tử).
Lẽ dĩ nhiên cuộc sống hiện tại có sức hút và lôi kéo sự quan tâm đặc biệt của nhà văn. Để xây dựng cuộc sống mới con người phải dứt bỏ cái cũ, thậm chí những kỉ niệm tốt đẹp cũng phải xếp lại để đón nhận thử thách mới (Cafe ngắm máy bay của Phan Nhật Thiện, Ảo ảnh liên hoa của Vĩ Nguyên, Những người tỉnh lẻ của Nông quốc Lập). Trong cuộc sống xô bồ, trong quá trình phát triển mạnh mẽ, cuộc đời một con người bị cuốn đi, bị quăng quật và thậm chí biến mất không có lí do, trong hoàn cảnh đó sự quan tâm đến nhau, lo lắng và chờ đợi chính là chất kết dính cuộc sống (Đợi anh về của Ngọc Thanh Trà, Cánh cò về lại trên đồng của Nguyên Nguyên, Xuôi về hòn Ông của Nguyễn Hạnh Phước An, Cô bé đồng rừng của Dương Giao Linh). Cùng trong mạch đó Nguyễn Hội có truyện viết về những người nhẹ dạ cả tin bị lừa đưa qua bên kia biên giới, sa vào cũng lầy không thoát được, truyện Máu trên bàn phím. Viết về mối quan hệ nhân quả có Vẫy vùng của Tạ Thị Thanh Hải, Bên hồ của Lương Đình Khoa.
Một đề tài mới mẻ cũng được các cây bút dự thi quan tâm. Đó là sự phát triển như vũ bão của trí tuệ nhân tạo đang biến con người trở thành robot (Trên đỉnh Pù Luông của Tạ Tư Vũ) hoặc chủ nghĩa kim tiền khiến con người mất đi nhân tính (Cái tỉnh của người điên của Nguyễn Hải Bâng).
Về bút pháp, phần lớn các truyện vào chung khảo đều lựa chọn lối viết truyền thống, theo lối tả thực nghiêm nhặt. Nhưng cũng có không ít truyện ngắn được viết theo lối mới, pha trộn đảo lộn thời gian, hư thực và phân tích tâm lí như Mắt Khờ soi thấu nhân gian của Mai thị Như Ý, Tà dương của Đoàn Thành Nam, Trăng trong đêm cầu an của Vĩnh Nguyên, Nhập thiền của Mai Thu Vân. Truyện ngắn Nhịp điệu thời gian của Vũ Thị Minh Hiếu (Hà Nội) là một truyện có tư tưởng, đưa ra nguyên lí không phải ai cũng nhận ra, đó là khi cả hệ thống đã cũ, thì dù có thay mới hoàn toàn một bộ phân nào đó thì kết quả cũng không hoàn toàn như trước nữa.
Bộ giải cuộc thi truyện ngắn hay Đường Văn lần 2 cùng các truyện vào chung khảo đã được in thành sách, bạn đọc có thể đọc và có đánh giá riêng, có thể không trùng khớp với ban giám khảo. Đó cũng là chuyện thường tình.
Nhà văn HÀ PHẠM PHÚ
Bài viết liên quan