Ngọn đèn trên Thi Nhân Các vẫn sáng hằng đêm và Đường Văn sẽ tiếp tục là địa chỉ mà bạn văn tin cậy.

Cách nơi đây hàng nghìn cây số, trước sân một ngôi chùa nhỏ vùng cao nguyên Tây Tạng có những phiến đá phẳng đã hằn lên vết xước, những vết xước hình thành theo thời gian do những Phật tử hành hương tới và quỳ lạy tạo nên. Chúng là vết tích của đức tin theo tháng năm được tạo ra lên bề mặt những tảng đá vốn vô tri trơ gan cùng tuế nguyệt. Theo chân họ bước vào ngôi chùa bình dị ấy, ta có thể cảm nhận thấy một luồng năng lượng chan hòa và một sự kính ngưỡng không thể diễn tả. Ta chợt nhận ra rằng sự linh thiêng của một cơ sở thờ tự không đến từ kích thước, quy mô hay sự sa hoa lộng lẫy mà đến từ sự mộ đạo của giáo chúng cũng như đức tin thuần khiết tuyệt đối của những người trụ trì. Trong cõi vô thường, chỉ duy đức tin và tình yêu mới có thể vượt thời gian để tồn tại cho đến mai sau.

Kể lại câu chuyện về ngôi chùa, tôi liên tưởng tới Đường Văn, nơi mà chúng tôi dành tâm huyết và niềm tin của mình để phụng sự văn học. Tôi tin rằng, những người chúng ta ở đây đều dành tình yêu cho văn chương. Giống như một đức tin, tình yêu ấy không thể mang vật chất ra để đánh đổi, không thể mang danh lợi ra để hấp dẫn. Chúng ta tòng sự văn học đơn giản vì đó là sự đam mê và tình yêu; vì văn chương đã hòa trong dòng máu của chúng ta, và vì ở đó, chúng ta được trở về với bản thể của chính mình. Một mai, khi mọi vật chất mất đi, cơ thể của chúng ta cũng sẽ trở về với cát bụi, có lẽ chỉ có tình yêu và đức tin của người viết, của nhà văn thể hiện trên những con chữ là còn tồn tại. Cái cây văn hóa của hậu thế sẽ bám rễ và sinh sôi trên mảnh đất đã được các nhà văn tiền bối cần cù vun xới bằng tài năng, tình yêu và tinh thần nhân văn lãng mạn của họ.

Những người viết hôm nay đối diện với muôn vàn khó khăn. Không gian nơi giá trị vật chất được tôn thờ ở vị trí tối thượng không phải là mảnh đất mầu mỡ cho mầm cây lãng mạn sinh trưởng và phát triển, nhà văn nếu chỉ là phu chữ sẽ mãi mãi chỉ là người nghèo. Những khó khăn ấy các nhà văn ngày xưa đã từng trải qua và các vị ngồi đây chắc đã từng không ít lần thấm thía. Nhưng áp lực đối với các nhà văn tiền bối chỉ dừng ở mặt vật chất, họ không đối diện với sự lựa chọn mang tính phân cực, giằng xé trong chính tôn chỉ và lương tâm của người viết ở thời đại mà AI phát triển như hiện nay. Ba năm về trước, khi mà Đường Văn thành lập, tôi mới chỉ đề cập đến khó khăn của người viết lớn tuổi khi so sánh thu nhập của người tri thức viết văn với những người phất lên với chỉ vài câu nói ngô nghê trên mạng xã hội nhưng nay, người viết lớn tuổi còn tụt hậu thêm một lần nữa với  đồng nghiệp của chính mình, những cây viết trẻ sử dụng thành thạo các công cụ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để sáng tác văn học. Xin các tiền bối đừng nhìn vào hiện trạng ấy mà thui chột đi nhuệ khí hay tinh thần sáng tạo. Nhịp độ cuộc sống đã trở nên điên cuồng hơn nữa chỉ trong mấy năm, khi mà trí tuệ nhân tạo được ứng dụng rộng rãi song chính vì thế, văn học trở thành nơi trú ẩn của tâm hồn con người giữa cơn bão quay cuồng của thời cuộc, tiếng chuông trong trẻo ngân lên trong văn học phải được cất lên từ tâm hồn của con người và chỉ con người mà thôi, trong mọi hoàn cảnh, Đường Văn luôn ở bên cạnh các vị tiền bối.

Trí tuệ nhân tạo phát huy giá trị ở hầu hết các lĩnh vực nơi cần đến kĩ thuật và các vấn đề có thể lượng hóa bằng con số nhưng chúng không thể hoàn toàn thay thế con người ở địa hạt mà giá trị tối cao chỉ có thể thể hiện bằng tinh thần nhân văn và cảm xúc của con người. Với những người viết trẻ, xin đừng dùng AI quá đà trong sáng tác rồi ngụy biện bằng các mĩ từ đầy tính thời đại. Hãy dành một phút để tự hỏi mình rằng chúng ta đang viết vì điều gì. Khi người viết nhờ cậy hoàn toàn vào trí tuệ nhân tạo, người ta đã chuyển từ việc đạo văn của một tác giả cụ thể sang đạo văn của một loạt người viết ẩn danh, bản chất sự việc không thay đổi: đó là không có sự sáng tạo, không có cá tính, không có hơi thở của một cá nhân riêng lẻ tồn tại như một thực thể đáng được trân trọng, một tế bào sống động của xã hội. Một tác phẩm văn học giá trị là sản phẩm duy nhất của một khí chất cô độc, giá trị của nó đến từ việc tác giả là chính bản thân mình.

Chúng tôi có khả năng nhưng không đủ nguồn lực để kiểm tra tình trạng sử dụng AI trong sáng tác với tất cả các tác phẩm gửi về. Chúng tôi tin tưởng những người viết đã gửi bài cho chúng tôi và cho rằng họ đã sáng tác bằng chính thực lực của họ. Chúng tôi chỉ đơn giản là đề nghị họ xác nhận điều ấy, và người đọc sẽ đưa ra nhận định của mình. Trong trường hợp có nghi vấn sử dụng AI, người viết sẽ cần có giải đáp thỏa đáng nếu không muốn danh tiếng của mình bị tổn hại.

Mặc dù không tán đồng việc sử dụng AI trong sáng tạo văn học nhưng tôi nhận định rằng đây có thể là một xu hướng trong tương lai, khi mà cơ sở dữ liệu lớn ngày càng được hoàn thiện và trí tuệ nhân tạo trở nên thông minh hơn, gần gũi hơn. Có thể chúng tôi sẽ cân nhắc đưa ý tưởng thử nghiệm thi sáng tác AI để có sự so sánh đa chiều. Khoái cảm văn học do tác phẩm sáng tạo bởi AI là có, điều đó chúng ta không thể phủ nhận. Khi đã là một hiện trạng thực tế, chúng ta phải nhìn thẳng vào thực tế ấy, đánh giá nó một cách khách quan chứ không nên phủ nhận nó một cách cực đoan. Rất có thể đến một thời điểm, sáng tác AI sẽ cùng với văn học mạng tạo thành một thể loại, tách riêng khỏi dòng văn học chính thống. Dù không được đánh giá cao nhưng nó đã và đang tồn tại ngoài ý chí chủ quan của tất cả mọi người, điều chúng ta nên làm là chấp nhận nó trong đời sống văn học.

Đất nước chúng ta đang bước vào kỉ nguyên vươn mình. Dưới sự điều hành của nhà nước, chúng ta đang có sự phát triển vượt bậc về kinh tế, có sự thay đổi to lớn về cơ cấu tổ chức hành chính từ đó đòi hỏi chúng ta có sự đổi mới về văn hóa và phương pháp thực hiện để một mặt đảm bảo bảo tồn văn hóa truyền thống, thể hiện sự tôn kính với tiền nhân và giữ gìn giá trị quan của tổ quốc, một mặt đáp ứng theo kịp được sự phát triển về kinh tế cũng như mở rộng ảnh hưởng văn hóa ra bên ngoài. Đường Văn sẽ là một nhân tố tích cực góp phần vào sự phát triển chung ấy.

Chưa bao giờ thế giới lại biến đổi nhanh như hiện nay. Những trải nghiệm của các bậc lão thành mấy chục năm về trước đối với xã hội không khác nhiều so với tiền nhân năm xưa nhưng tiến bộ của khoa học kĩ thuật đã làm cho đời sống thay đổi hoàn toàn chỉ trong 30 năm trở lại đây. Người viết chúng ta đã thấy hàng loạt đề tài mà tiền nhân của chúng ta không thấy được, những nhà văn lớn tuổi đi qua các giai đoạn phát triển khác nhau của lịch sử vì thế mang trong mình bao tâm tư về cuộc sống, về nhân sinh quan, về quan điểm sáng tác mà nếu không ghi lại người đời sau sẽ không bao giờ biết đến nữa. Chúng tôi ấp ủ một ý tưởng rằng Đường Văn sẽ ghi lại bằng âm thanh và hình ảnh các nhà văn khả kính, lưu trữ những quan điểm sáng tác và gửi gắm của họ tới thế hệ sau. Những điều ấy, chúng tôi sẽ hướng tới và khi đủ điều kiện, từng bước thực hiện nó.

Bên cạnh ấn bản theo quý, tổ chức trại viết cùng các cuộc thi thì trang web là một trong ba trụ cột chính của Đường Văn. Thời gian vừa qua, chúng tôi đã có đầu tư nâng cao chất lượng trang web. Số truy cập vì thế được nâng lên. Nếu quý vị tìm kiếm với từ khóa “văn xuôi”, “truyện ngắn” thì sẽ có rất nhiều ưu tiên được chỏ về trang nhà Đường Văn. Điều ấy chứng tỏ rằng sự quan tâm của độc giả và người viết trẻ tới Đường Văn đã được nâng lên. Quý vị có thể bấm vào www.duongvan.com để trải nghiệm phản hồi của trang web.

Mấy ngày trước, khi chúng tôi có thông báo rằng Thi Nhân Các coffee đóng cửa, các bạn văn nhiều người quan tâm gọi tới. Họ đều lo lắng cho chúng tôi, lo rằng Đường Văn vì thế mà bị ảnh hưởng, điều ấy làm chúng tôi rất cảm động. Nói rằng không ảnh hưởng thì không đúng, đó là một trong những kênh tạo ra nguồn thu để chúng tôi có thể hoạt động. Việc có người ra vào tạo ra sinh khí cho cơ sở và tạo ra sinh khí cho luồng tài chính nữa. Nhưng chúng tôi vẫn đảm bảo nguồn thu từ các kênh khác để vận hành Đường Văn, để thực hiện lời hứa 10 năm ++ mà chúng tôi đã từng đưa ra ngày kỉ niệm sinh nhật 1 năm. Các nhà văn hoạt động trên tinh thần phụng sự và chúng tôi thì chắt chiu tiết kiệm lắm nên mặc dù khó khăn, chúng tôi vẫn có thể dành dụm và cống hiến cho văn học. Lời hứa ấy không thay đổi, ngọn đèn trên Thi Nhân Các vẫn sáng hằng đêm và Đường Văn chắc chắn sẽ tiếp tục là địa chỉ mà bạn văn có thể tin cậy.

Nguyễn Trọng Thắng