Ngày còn nhỏ, khi ngồi cùng ông ngoại trước bến sông, nhìn dòng nước cạn, tôi hỏi ông nếu đi hết cây cầu dừa, lội qua dòng nước lên bờ bên kia sẽ đi tới đâu nữa vậy ngoại. Ngoại nói, đến một ngôi trường, ở đó thầy cô sẽ dạy con học chữ. Biết chữ rồi, con đọc sách, từ sách con biết đến thế giới bên ngoài rộng lớn lắm. Đến tuổi đi học, ngoại bơi xuồng đưa má và tôi qua sông những hôm nước lớn đầy. Ngày mưa, con đường đến trường sình lầy trơn trượt dù có má dắt tay nhưng sao thấy xa, xa lắm. Cuối cùng rồi cũng đến trường, tôi được xếp lớp, có bạn bè. Hồi đó, sợ nhất là nhìn cây thước của cô giáo gỏ nhịp nhịp trên bảng theo từng chữ để ráp vần. Vậy rồi tôi biết chữ, biết làm toán, khi dì Ba nhờ cộng hai cần xé trái dâu cân nặng ra số tổng đã cân cho người mua tại vườn. Tôi đã tính đúng số lượng. Dì xoa đầu tôi khen học hành có tiến bộ. Ba tháng nghỉ hè, ngoài những việc phải phụ giúp gia đình ban ngày, buổi tối trước khi đi ngủ dì Ba giao tôi đọc cho cả nhà nghe vài hồi của lần lượt mấy bộ truyện Tàu dì đi mượn trong xóm. Sách được nẹp lại bằng tre dọc theo gáy cho đừng rớt trang, bìa bọc ny lon cẩn thận. Người cho dì Ba mượn từng quyển, đọc xong đem đổi lấy quyển tiếp theo và luôn được dặn phải giữ gìn cẩn thận, nếu sách bị rách, hay làm sách bị dơ sẽ không cho mượn. Sách đem về dì Ba để cẩn thận trên góc bàn cao phía sau bàn thờ để con nít không với tới, khi nào đọc dì lấy xuống đưa cho tôi, xong lại cất lên. Bên ánh đèn dầu khi trời nhập nhoạng tối, tôi bắt đầu tiếp xúc với những tác phẩm văn học cổ điển Trung Quốc: Tam quốc diễn nghĩa, Hán Sở tranh hùng, Thủy hử, Tây du ký…Suốt những mùa hè của những năm tiểu học tôi biết đến thế giới rộng lớn của Trung Hoa cổ điển mà có nhiều cái tôi còn nhỏ chưa hiểu nổi. Tôi thích nhất bộ Tây du ký và luôn háo hức đến tối để được đọc tiếp. Đến khi học cuối cấp 1 đầu cấp 2 khi tiếp quản một cơ sở trước đây là bệnh viện tư của gia đình một vị bác sĩ đã đi vượt biên, lúc dọn dẹp các phòng, người ta đem bỏ bao nhiêu là truyện tranh thiếu nhi. Má tôi lượm về cho tôi mấy giỏ xách đệm. Tôi xuýt xoa vui, sách có tranh rất đẹp, chữ to dễ đọc. Những con kiến to kềnh, con dế đẹp cánh nâu, chú ếch, nhái ngồi trên lá sen, lá bông súng đẹp tuyệt. Nông trại ở vùng quê nào đó có tiếng um bò dễ thương, tiếng chú dê kêu be be âm vang một góc chuồng vì đói ăn, chú gà trống choai cất tiếng gáy sáng…tôi lại được quay lui lại một góc tuổi thơ êm đềm rất khác với những trận đánh, những cuộc chiến chinh, hay ma mị yêu tinh trong thế giới truyện tàu ngày cũ.
Rồi anh trai tôi đi học ở nội trú của Trường bổ túc công nông. Ngày cuối tuần anh về nhà, mang theo mấy quyển sách mượn của thư viện nhà trường. Những mẫu chuyện ngăn ngắn về khoa học trái đất, các vì sao, thế giới động vật, những loài cây, loài hoa ăn thịt trên thế giới, những con cá voi cứu người ngoài biển khơi…Tôi biết thế giới rộng lớn bên ngoài với muôn điều kỳ thú từ những trang sách.
Duyên may, khi học đại học tôi lại đi chuyên ngành Phát hành sách. Để trải qua các kỳ thi tôi vùi đầu vào sách với lịch sử sách và văn học thế giới (Sông đông êm đềm, Thép đã tôi thế đấy, Jên E Rơ, Đèn không hắt bóng, vô số tiểu thuyết của Quỳnh Dao…)
Ngay thời gian học đại học một số bạn bè đã bước đầu thành danh trong nghiệp viết, tôi còn loay hoay thi lại môn tiếng Nga, còn khóc thương nhân vật nữ Scarlett trong Cuốn theo chiều gió. Tôi tranh thủ đọc trong những ngày ở lại ký túc xá của một sinh viên nghèo tỉnh lẻ không có tiền đi chơi đây đó hay về quê những ngày cuối tuần. Hè đến, tôi về quê, tranh thủ làm vườn, phụ giúp má những gì có thể. Cùng má bơi ghe ra sông thả lưới, bắt từng con cá đem về làm sạch phơi khô, gói ghém mang lên ký túc xá ăn dần.
Chuyến đi thực tập tại một gian hàng sách của Công ty Phát hành sách quận Tân Bình cũ đặt trong bệnh viện Thống Nhất. Sáu tháng thực tập thực ra chỉ là phụ chị nhân viên bán hàng sách. Khác hàng là những cán bộ trung, cao cấp nằm viện tại đây, tôi trò chuyện và được nghe về chuyến đi của họ, vui có, buồn có, đầy bất trắc có, đối mặt với cái chết vẫn còn sống sót có. Những chuyến đi miên man trong ký ức của họ đã chập chùng cùng tôi qua bao trang viết. Chuyến đi khi lập gia đình về huyện biên giới ở tỉnh xa. Thư viện trường học đã giúp tôi vượt qua những ngày tháng xa quê, xa người thân. Góc nhỏ với những ánh mắt sáng lên của học trò giờ ra chơi ùa vào thư viện. Ánh mắt khát khao, háo hức với những trang sách cho tôi một động lực, một niềm tin để tiếp tục xây dựng thư viện đạt chuẩn trong ngành giáo dục. Người kế nhiệm vững vàng tôi chuyển sang thư viện của một nhà máy có số lượng công nhân trên dưới hai ngàn người. Thời đó, thư viện nhà máy là nơi tìm đến của chuyên gia, kỹ sư, công nhân, gia đình công nhân. Họ đến với sách, với tất cả sự say mê và trân trọng. Thời gian này, tôi bắt đầu tập viết, trong khi bạn bè học chung thời đại học đã thành danh trên văn đàn. Một số bạn đã đứng trụ ở phòng biên tập của các tòa soạn báo Lao Động, Tuổi trẻ… Một số bạn có công ty, cửa hàng sách riêng ở các đô thị lớn. Tôi chỉ là người thủ thư ở một huyện biên giới, ngày ngày giới thiệu cho bạn đọc những quyển sách cần tìm. Đêm về trăn trở với những trang bản thảo để rồi vào hội địa phương, để rồi lâu lâu được đi cùng anh em trong hội nơi này nơi kia gọi là đi thực tế. Sau mỗi chuyến đi, thế giới mở ra nhiều điều mới, những mong muốn được viết nhiều hơn nhưng không thể viết tất cả. Đành thôi, chấp nhận viết một chút gì đó, một góc nào đó bản thân cảm nhận được, vui cả ngày khi nhận chút nhuận bút vừa đủ nấu một nồi cháo gà khao chồng con.
Riêng chuyến đi đưa má từ nhà vào nghĩa trang thật đau buồn vô bờ bến. Tôi không có ký ức gì lúc lúc ba mất. Ba được chôn trong bí mật sau giải phóng mới được quy tập về nghĩa trang. Má đã đồng hành cùng tôi suốt quãng đường dài, với tôi đó là sự đau đớn tột cùng. Dù rằng thỏa ước nguyện má được gần ba, dù rằng má đã già không cưỡng lại được quy luật thời gian. Nhưng chuyến đi ấy làm tôi ngơ ngẩn thật lâu. Tượng đài má không xây đắp bằng những gì lớn lao, sang cả nhưng đã cho tôi một tuổi thơ yên ấm, một cuộc sống giản dị bên con rạch hiền hòa trước nhà. Má từng dạy tôi nhiều điều để sống làm người tử tế, biết nhường nhịn người thân nhưng không được nhu nhược. Chuyến đi hôm ấy chỉ đưa má về nơi cần đến, mỗi khi nhớ má tôi lại vào thăm, lại khóc cho vơi nổi niềm. Còn chuyến đi cuộc đời và hành trình của những trang viết vẫn tiếp tục chưa biết bao giờ kết. Chỉ biết rằng còn sức là còn đi, còn sức thì còn viết, dù ai chê dở, dù viết không hay, nhưng những gì lắng đọng của những chuyến đi với tôi là một giá trị đời.
Bài viết liên quan