Có những chuyến đi bắt đầu từ một buổi chợ, một con dốc, một gùi măng trên vai và cả một buổi chiều trở về khi sương còn chưa phủ kín lối. Nhưng cũng có những chuyến đi, khi bước chân đã rời khỏi ngưỡng cửa, người ta không biết mình sẽ phải đi bao xa mới tìm được đường về. Tôi nghĩ về những chuyến đi như thế khi nhớ đến Mỷ.
Mùa sơn tra năm ấy, bản Lùng Cúng trắng hoa. Những cây sơn tra đồng loạt nở, gió từ thung lũng mang hương hoa đi qua những mái nhà, triền núi. Người già bảo: “mùa hoa sơn tra là mùa đẹp nhất của núi rừng, cũng là mùa trai gái tìm nhau.” Mỷ gặp Lềnh trong một phiên chợ. Cô không nhớ mình đã mua gì. Chỉ nhớ tiếng khèn của chàng trai đứng dưới gốc sơn tra, thổi một khúc khèn không rộn ràng, không phô trương. Âm thanh khi khoan thai như dòng suối đầu nguồn, khi da diết như gió luồn qua vách đá. Từ đó, mỗi phiên chợ, cô lại tìm một chỗ thật gần để nghe tiếng khèn ấy. Có những tình yêu bắt đầu như thế. Không cần một lời hứa, không một cuộc gặp được sắp đặt. Chỉ một âm thanh vô tình chạm vào lòng người, rồi ở lại. Mỷ và Lềnh thành vợ chồng như thế.
Cuộc sống nghèo, nhưng bình yên. Sáng lên nương, chiều về bên gốc sơn tra. Lềnh thổi khèn. Mỷ se lanh, nhặt ngô. Khi thằng Phủ ra đời, ngôi nhà nhỏ thêm tiếng cười trẻ con. Có lẽ Mỷ chưa từng nghĩ đó là hạnh phúc. Bởi khi đang ở trong hạnh phúc, người ta thường không gọi tên nó. Chỉ đến lúc mất đi, người ta mới biết mình từng có một điều quý giá đến nhường nào.
Nhưng núi rừng, rồi cũng có những mùa không hào phóng. Lùng Cúng năm ấy, cơn mưa đá làm nát nương ngô. Rét đậm làm đàn lợn lăn ra chết. Thảo quả không trổ hoa. Những bao ngô trong bồ cứ vơi dần. Lềnh vẫn lên nương từ sớm, anh đi tìm măng đến tối. Anh vẫn cười, vẫn bảo rồi năm sau trời sẽ thương mình. Mỷ bắt đầu xuống chợ. Ban đầu, đó chỉ là những chuyến đi kiếm thêm tiền. Nhưng những chuyến đi đã mở ra trước mắt con người những điều mà ở nhà người ta chưa từng nhìn thấy. Mỷ nhìn trong cửa hàng với những tấm vải nhiều màu. Những bộ váy mới, nhưng đôi khuyên tai, vòng cổ lóng lánh và cả những người đàn bà không phải cúi xuống nhìn đôi bàn tay nứt nẻ màu chàm.
Một lần, cô thấy một người chồng mua cho vợ bộ váy áo mà không cần mặc cả. Bộ váy ấy, nếu Mỷ tự làm nó phải mất đến hai năm mới xong. Mỷ nhìn tay mình và một câu hỏi xuất hiện: “Có phải mình sẽ sống cả đời như thế này?” Câu hỏi ấy theo cô về bản, nó không thành tiếng. Nó nằm đâu đó trong lòng, mỗi ngày một sâu thêm.
Con đường xuống núi của Mỷ dường như ngắn lại. Mỷ quen những phiên chợ, quen những người buôn bán. Quen nghe kể về những vùng đất xa, những cuộc đời không phải quanh năm bám lấy nương. Rồi cô gặp Vừ. Vừ từng đi nhiều nơi. Anh nói chuyện có duyên, kể về những miền đất mà Mỷ chưa từng đặt chân tới.
Một hôm, anh hỏi: “Mày có bao giờ muốn rời khỏi bản không?”
Mỷ không trả lời. Nhưng câu hỏi ấy đi cùng cô trên suốt con đường về. Ở nhà, Lềnh vẫn như mọi ngày. Sáng lên nương, chiều chẻ củi, sửa hàng rào, tắm cho con. Thằng Phủ lớn từng ngày. Mỗi chiều, thằng bé lại chạy ra gốc sơn tra: “Bố thổi khèn đi!” Lềnh cầm khèn lên, tiếng khèn vẫn dịu dàng như trước. Chỉ có người nghe đã khác.
Một tối, Mỷ bảo Lềnh đừng thổi khèn nữa. Lềnh lặng lẽ hạ chiếc khèn xuống. Từ đó, tiếng khèn thưa dần. Rồi một phiên chợ cuối thu, Mỷ đi mà không quay lại. Lềnh không trách, anh cõng con đi tìm mẹ. Hai cha con đi qua những bản làng, những con dốc, những con đường mù sương. Có hôm nắng gắt, có hôm mưa lạnh. Có hôm hai bố con ngủ trong lán nương ven đường.
Thằng bé hỏi: “Đi đón mẹ hả bố?”
Lềnh gật đầu. Anh cõng con đi tìm mẹ nhưng thực ra đang đi tìm câu trả lời cho chính mình, Lềnh có lẽ cũng vậy. Cho đến một buổi chiều mưa, anh gặp Mỷ. Cô đi cùng Vừ.
Phủ gọi “Mẹ!” giữa màn mưa.
Mỷ bước đến rồi dừng lại. Anh nhìn vợ rất lâu, không oán giận, không níu kéo. Lềnh chỉ muốn biết Mỷ đi đâu, bởi khi Mỷ ra khỏi nhà anh đã biết chuyện gì sảy ra rồi. Phần Mỷ, những ngày đầu, cô từng nghĩ mình đã chọn đúng. Có khăn mới, vòng bạc, những bộ váy đẹp. Cô tưởng cuộc đời đã sang một trang khác. Nhưng niềm vui của cô cũng ngắn như một mùa hoa sơn tra. Buôn bán khó khăn. Những chuyến đi dài thêm. Những nơi đến rồi lại rời đi. Vừ không còn là người đàn ông từng kể những câu chuyện khiến cô mơ về một cuộc sống khác. Một lần, Vừ nói: “Từ ngày theo tao, mày chẳng cười nữa.”
Mỷ im lặng, cô cũng không nhớ lần cuối mình cười thật lòng là khi nào! Chỉ biết, những chuyến đi bắt đầu hỏi cô những câu hỏi khác: “Đi xa để làm gì? Có nhiều hơn để làm gì? Nếu đổi một mái nhà lấy những con đường rộng hơn, liệu có phải là mình đang được hạnh phúc?” Và cô nhớ căn nhà nhỏ dưới gốc sơn tra, nhớ Lềnh, nhớ dáng anh ngồi lặng lẽ, nhớ cả tiếng khèn cô đã từng nghe mãi không chán.
Rồi một ngày, giữa phiên chợ, cô nghe tiếng khèn. Âm thanh ấy quen đến nhói lòng. Mỷ nhắm mắt: “Khúc khèn của Lềnh ngày trước, âm thanh trong những buổi chiều dưới gốc sơn tra, khúc khèn từng làm cô dừng mọi việc để ngồi bên chồng.” Cô cố nhớ rồi bật khóc. Thì ra, cô đánh mất không chỉ là một mái nhà. Cô đã đánh mất cả một âm thanh từng thuộc về đời mình.
Đêm ấy, Mỷ nói: “Tao muốn về bản.”
Con đường trở về, vẫn quanh co qua những sườn núi. Những cây sơn tra lại trắng hoa. Nhưng người trở về không còn là Mỷ năm nào. Cô đứng trước căn nhà cũ rất lâu. Thằng Phủ không nhận ra mẹ. Lềnh, mái tóc điểm bạc. Anh nhìn Mỷ, rồi mở cổng mà không nói câu nào. Mỷ biết, Lềnh vẫn có mình trong bụng bởi cánh cửa Lềnh không mở bằng tay, nó mở ra bằng sự tha thứ. Bữa cơm tối hôm ấy vẫn đạm bạc. Chỉ có muối và ít thịt sấy xào rau cải đắng. Nhưng với Mỷ, nó ngon hơn tất cả những bữa cơm trong nhà hàng mình từng ăn.
Lềnh nhìn bếp lửa. “Ai cũng có lúc đi lạc. Quan trọng là… còn nhớ đường về.”
Ngoài sân, Phủ ngồi dưới gốc sơn tra. Nó hỏi: “Bố! Sao không thổi khèn?”
Lềnh đến bên vách. Chiếc khèn phủ đầy bụi và khói bếp. Anh mang xuống, lau sạch rồi ngồi dưới gốc sơn tra. Mỷ đứng nơi hiên nhà. Tiếng khèn lại cất lên. Vẫn âm thanh ấy. Vẫn sự dịu dàng ấy. Chỉ có người nghe đã đi qua một đoạn đường dài mới hiểu được giá trị của nó. Mỷ nhắm mắt. Lần này, cô khóc không phải vì đau đớn. Cũng không phải vì hối hận. Cô khóc vì cuối cùng đã tìm lại được tiếng khèn mà mình từng đánh mất.
Từ câu chuyện của Mỷ, tôi nghĩ nhiều về những chuyến đi. Con người sinh ra, có lẽ không ai chỉ đi một con đường. Có người đi để tìm kiếm sự đổi thay. Có người ra đi vì nghèo khó nhưng cũng có người đi vì một giấc mơ. Và rồi, họ đi rất xa mới hiểu nơi mình cần trở về.
Những chuyến đi không có lỗi nhưng chúng giúp con người nhìn thấy một thế giới rộng hơn. Ngoài ngọn núi trước nhà còn có những ngọn núi khác, phiên chợ quen còn có những phiên chợ khác, ngoài cuộc đời mình đang sống còn có những cuộc đời khác.
Bài viết liên quan