Viện Hàn lâm Thụy Điển vừa công bố kết quả giải Nobel Văn chương 2026. Năm nay, nữ nhà thơ, nhà văn người Canada Anne Carson được vinh danh.
Khoảng 18 giờ ngày 8.10 (theo giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố chủ nhân của giải Nobel Văn chương 2026 là nữ nhà văn Anne Carson. Tác gia 76 tuổi được trao giải thưởng cao quý “vì những tác phẩm táo bạo và sáng tạo của bà thông qua cuộc đối thoại dí dỏm với truyền thống cổ điển, đã tạo ra những hình thức mới cho văn học đương đại”.
Anne Carson là tác giả người Canada thứ hai đoạt Nobel Văn chương, sau Alice Munro (2013). Năm nay, mức tiền thưởng cho người thắng giải lên một triệu krona so với các năm trước nhân kỷ niệm 125 năm giải thưởng ra đời. Giá trị giải thưởng ước tính 12 triệu krona (hơn 31 tỉ đồng).
“Bà ấy rất bất ngờ. Chúng tôi không có nhiều thời gian để nói chuyện. Tất cả những gì bà ấy kịp nói với tôi là hiện tại bà ấy đang ở Iceland, nơi bà ấy đang lắng nghe tiếng gió”, hãng tin Reuters dẫn lời bà Ingrid Carlberg, thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Thụy Điển.
Dù trước đó, Anne Carson không phải là cái tên được nhắc đến nhiều nhất song bà cũng nằm trong số những cái tên hàng đầu cho giải thưởng năm nay. Kết quả này tiếp tục củng cố quy luật trao giải nhiều năm qua của Viện Hàn lâm Thụy Điển: trao giải luân phiên giữa nam và nữ đồng thời tạo sự cân bằng giữa các vùng địa lý khác nhau trên thế giới.
Anne Carson sinh năm 1950, bà là một nhà thơ, nhà tiểu luận, dịch giả, nhà nghiên cứu văn học cổ điển, giáo sư người Canada. Bà được đào tạo tại Đại học Toronto, sau đó giảng dạy các môn liên quan đến văn học tại các trường đại học danh tiếng ở Canada, Mỹ từ năm 1979: Đại học Michigan, Đại học New York, Đại học Princeton… Đến nay, bà đã có hơn hai mươi cuốn sách gồm các tác phẩm viết, bản dịch. Những tác phẩm tiêu biểu của tác gia này phải kể đến: Eros the Bittersweet (1986), Autobiography of Red (1998), Men in the Off Hours (2000), The Beauty of the Husband (2001)…
Anne Carson đã nhận nhiều giải thưởng danh giá trong giới văn học. Năm 2005, bà được trao Huân chương Canada (một trong những huân chương dân sự cao quý nhất của Canada) vì những đóng góp to lớn cho nền văn học quê nhà, được ca ngợi là “một tiếng nói độc đáo trong nền văn học của đất nước”.
Anne Carson là một trong những tiếng nói đặc biệt của văn chương đương đại, với những tác phẩm thường vượt lên trên ranh giới giữa thơ, văn xuôi, đối thoại, dịch thuật và phê bình. Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận định ở tác phẩm của Carson có sự giao thoa giữa niềm say mê ngôn từ của một nhà ngữ văn học và khát vọng tìm kiếm những khả năng mới của một nhà thơ.
Được đào tạo chuyên sâu về văn chương cổ điển, Carson đặc biệt gắn bó với văn chương Hy Lạp cổ. Bà đã dịch các tác phẩm của Sappho, Euripides và Sophocles, nhưng với Carson, dịch thuật không đơn thuần là chuyển ngữ một văn bản từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Những chất liệu cổ điển thường tiếp tục được bà diễn giải, biến đổi và đưa vào những cấu trúc sáng tác mới.
Một ví dụ là Norma Jeane Baker of Troy (2019), tác phẩm trình diễn bằng lời nói và âm nhạc, lấy cảm hứng từ Helen của Euripides, đồng thời đặt hình tượng nàng Helen thành Troy bên cạnh Marilyn Monroe. Hai phụ nữ cách nhau hàng nghìn năm được Carson đặt vào cùng một không gian nghệ thuật để suy ngẫm về vẻ đẹp, sự quyến rũ, chiến tranh và cái giá mà con người phải trả cho những hình ảnh được tạo dựng quanh họ.
Nét đặc biệt ở Carson là bà không xem ranh giới giữa các thể loại như những đường biên cố định. Trong Decreation (2005), thơ được đặt cạnh tiểu luận, kịch bản, oratorio và libretto opera. Ở đây, hình thức không chỉ là cách kể một câu chuyện mà trở thành một phần của quá trình khám phá ý tưởng.
Hay trong Autobiography of Red (1998), Carson lại tìm đến thần thoại Hy Lạp để tạo nên một câu chuyện rất hiện đại. Geryon, nhân vật quái vật có cánh trong thần thoại, được bà biến thành một thiếu niên với những trải nghiệm về tình yêu, ham muốn, tổn thương và trưởng thành. Tác phẩm thường được gọi là một “tiểu thuyết bằng thơ”, vừa dựa trên chất liệu cổ điển vừa phá vỡ những quy ước quen thuộc của tiểu thuyết và thơ.
Carson cũng đưa những trải nghiệm riêng tư vào các thử nghiệm hình thức của mình. Nox (2010) là một trường hợp đặc biệt. Sau cái chết của người anh trai Michael, Carson tạo nên một tác phẩm tưởng niệm dưới hình thức một cuốn sách được gấp như đàn accordion, đặt trong hộp, kết hợp thơ, bản dịch, thư từ, ảnh gia đình, ghi chép và những mảnh ký ức. Tác phẩm được xây dựng dựa trên bài thơ số 101 của nhà thơ La Mã Catullus, viết về người anh đã mất, qua đó nối nỗi đau riêng của Carson với truyền thống thơ tưởng niệm cổ điển.
Từ thần thoại Hy Lạp, thơ Sappho đến những mất mát riêng tư, Anne Carson liên tục đặt quá khứ và hiện tại vào một cuộc đối thoại mới. Nobel Văn chương 2026 vì thế không chỉ ghi nhận một nhà thơ, nhà văn Canada, mà còn tôn vinh một quan niệm rộng mở về văn chương: khi những hình thức quen thuộc không còn đủ sức chứa một ý tưởng mới, nhà văn phải tự mình tìm ra hình thức ấy.
Theo Tuyền Lục/ TNO
Bài viết liên quan