Đọc tên tác giả, thấy họ Hồ, tôi đoán người này có thể gốc quê Nghệ An. Lật mở hồ sơ của Ban tổ chức, ghi địa chỉ Ấp 14, xã Vĩnh Lợi, thành phố Cần Thơ. Nội dung truyện lại viết về rừng và biển. Đó là một điều thú vị.
Tôi đọc Một mình xuống núi không chỉ một lần, đọc để giải mã phải đọc đi đọc lại. Một mình xuống núi của Hồ thị Linh Xuân là một truyện ngắn độc đáo. Đối tượng miêu tả của tác giả là những nhân vật có lí lịch rất đáng ngờ, thân phận thấp kém, lại còn rất đặc biệt. Là Vầu người miền núi dị dạng, nửa người nửa đười ươi. Là Phàn ngư dân miền biển bị số phận quăng quật. Hai người ấy, một dẫn đường, một đi tìm người dượng chịu tù oan mười năm, sau mất tích, với mục đích tìm được người thì đất đai của cha ông để lại bị vợ đem cầm cố, mới được trả lại như là để trả công. Hai người đi vào một khu rừng bí hiểm với nhiều đe dọa chết người. Và thế là câu chuyện được mở ra, chuyện biển chuyện rừng đan xen cuốn hút, khiến người đọc không khỏi hồi hộp, lo lắng, không biết cái kết sẽ như thế nào.
Truyện ngắn của Hồ Thị Linh Xuân là một bức tranh sơn dầu với những gam màu dữ dội, đối lập gay gắt. Con người vì mưu sinh đã bộc lộ đến tận cùng lành dữ, ác độc. Cuộc đấu tranh giữa thiện và ác diễn ra hàng ngày, trong mỗi gia đình, trong mỗi con người. Nhiều lúc cái thiện (lương tâm, khát vọng vươn lên, niềm tin vào con người) bị đặt vào thế yếu. Nhưng con người trong cuộc đấu tranh ấy dần được tôi luyện, tự tin và cuối cùng sẽ đứng thẳng và chiến thắng. Nhân vật ngư dân Phàn, một người đã nhiều lần vượt qua cái chết, vượt qua nỗi sợ hãi, tin vào tình yêu là có thật, chính là hình tượng mà tác giả dụng công xây dựng và gửi gắm thông điệp như đã nói.
Thông điệp ấy không phải mới, nhưng thế giới nghệ thuật mà Hồ Thị Linh Xuân tạo ra là khá mới. Núi Do, Am Gió là một vùng núi do tác giả hư cấu có dấu vết Ấn Độ giáo, khiến ta mường tượng đến miền núi rừng Nam Trung Bộ. Miền núi này chứa nhiều bí ẩn, mà thần Rắn là một ám ảnh. Vùng biển với những cơn bão, những vụ đắm tầu, cuộc sống sinh tồn khốc liệt thì ở đâu cũng có. Tác giả không chủ trương viết về tâm linh, nhưng dấu ấn tâm linh phật giáo bảng lãng xuất hiện. Giấc mơ cá trắng của Phàn sau ba tháng vật lộn với cái chết trên đảo vắng, việc anh tìm chỗ chôn cất cá trắng dẫn đến được cứu sống là một ví dụ. Hồ Thị Linh Xuân là một cây bút có văn. Đọc những câu văn mở đầu truyện ngắn: “Am Gió nằm ở lưng chừng núi Do. Đường đi không dốc đá phủ rêu trơn thì cũng lùm bụi um tùm, cây huyết ma độc đan bện tầng tầng lớp lớp thành tấm thảm dày chắn lối. Vầu quảy gánh gạo muối lầm lũi đi trước. Người già dưới núi bảo không có hắn dẫn thì vô phương tìm…” Đọc mở đầu là muốn đọc tiếp. Người văn này cũng rất biết đặt tít truyện. “Một mình xuống núi” không chỉ gợi mà còn hàm chứa thông điệp. Rất giỏi.
Một trong những yếu tố khiến truyện ngắn Một mình xuống núi đứng vững chính là các chi tiết truyện bất ngờ, đắt. Chẳng hạn để vượt qua khu rừng độc huyết ma, Vầu bảo Phàn phải cởi truồng. Cởi truồng tức con người vứt bỏ vẻ ngoài văn minh bộc lộ bản chất, nên lưới thực vật có linh tính cho qua. Hay chi tiết người đàn bà tự tử vì tình trở thành mất trí, sống lâu trong rừng thẳm, bị cắt đứt với xã hội thốt ngạc nhiên trước khái niệm người tù và sự phụ tình. Chi tiết Vầu bỏ chạy vào rừng mất tích, sau khi biết rằng xã hội loài người phức tạp và nguy hiểm, là chi tiết đắt vì nhân vật này lưỡng nguyên, nửa người nửa đười ươi. Chi tiết này tô đậm nhân vật Phàn, hiện thân của phần Thiện của con người, anh ta một mình xuống núi, phẩm chất của Phàn khiến người đọc vững tin. Phàn tìm được dượng, thấy ông sống yên ấm với người đàn bà mất trí, đã quyết không bứng ông khỏi rừng. Và do thế Phàn cũng từ bỏ khoảnh đất bảo đảm cuộc sống ổn định để đi tìm vợ con đang sống ở đâu đó trên một hòn đảo xa xôi đầy bấp bênh. Đó là một cái kết nhân văn và đẹp.
Nhà văn Hà Phạm Phú
(Trưởng Ban Giám khảo)
Bài viết liên quan