Chương 1: Những “ốc đảo” pha lê
Hà Nội vào những ngày tháng Năm giống như một khối rubik khổng lồ rực rỡ, xoay chuyển không ngừng trong cơn lốc của ánh sáng LED và những âm thanh đô thị không ngủ. Tại tầng 35 của một tòa tháp bằng kính nhìn thẳng xuống mặt gương hồ Tây, căn hộ của gia đình ông Vinh hiện lên như một biểu tượng của sự thành đạt. Nhưng bên trong cái vỏ bọc hào nhoáng ấy, một sự im lặng kỳ quái đang ngự trị cái im lặng của kỷ nguyên số, nơi con người ta ở cạnh nhau nhưng lại thuộc về những thế giới khác nhau.
Ông Vinh ngồi bên cửa sổ, chiếc bóng già nua hắt lên tấm kính lớn. Trên đùi ông là cuốn “Vang bóng một thời” của Nguyễn Tuân, những trang giấy đã ngả màu vàng sáp, thơm mùi thời gian. Ông cố tìm lại chút phong lưu của những “người muôn năm cũ”, nhưng thỉnh thoảng, sự chú ý của ông lại bị phân tâm bởi những luồng ánh sáng xanh loang loáng phát ra từ phòng khách.
Hoàng, con trai ông, đang ngồi trước một “pháo đài” công nghệ. Ba màn hình máy tính cỡ lớn bủa vây lấy anh, hiển thị những biểu đồ hình nến nhảy múa liên tục như những nhịp tim của một thực thể vô hình. Hoàng không còn tính thời gian bằng nhịp đồng hồ treo tường nữa; anh tính bằng “phiên”, bằng “nhịp nến”, bằng những phần nghìn giây của độ trễ mạng.
“Nhanh lên, nhanh lên…” – Hoàng lẩm bẩm, ngón tay gõ liên hồi xuống bàn phím cơ phát ra những tiếng tạch tạch khô khốc, vang vọng vào không gian trống rỗng. Với Hoàng, mỗi cú click chuột là một quyết định sinh tồn, là sự khẳng định vị thế của một kẻ dẫn đầu trong nền kinh tế tri thức. Nhưng nhìn từ phía sau, đôi vai anh hơi khòm xuống, trông anh giống một tù nhân tự nguyện trong cái lồng ánh sáng do chính mình tạo ra.
Cách đó không xa, An – đứa cháu nội mười bảy tuổi của ông Vinh – đang nằm cuộn tròn trên chiếc ghế sofa da đắt tiền. Đôi tai nghe chống ồn loại bỏ hoàn toàn thế giới thực, chỉ để lại trong đầu cô bé những giai điệu K-pop điện tử giật cục. Đôi mắt An phản chiếu ánh sáng từ chiếc điện thoại thông minh, ngón tay cái lướt
trên màn hình một cách vô thức, nhanh và chuẩn xác như một hành vi bản năng. An đang theo dõi cuộc sống của những người xa lạ cách nửa vòng trái đất, thả “tim” cho những bữa ăn sang trọng của ai đó, trong khi chính bát canh trên bàn ăn nhà mình cô còn chưa kịp nếm vị mặn nhạt.
Ông Vinh khẽ thở dài, đẩy gọng kính lão lên cao. Ông nhớ về căn nhà cũ ở Hải Phòng, nơi mỗi tối cả nhà quây quần bên mâm cơm dưới ánh đèn tuýp mờ mờ, nơi mọi câu chuyện đều có người nghe và mọi tiếng thở dài đều có người chia sẻ. Còn bây giờ, trong căn hộ thông minh này, mọi thứ đều tự động: rèm tự kéo, đèn tự sáng, robot tự lau nhà… chỉ có sự kết nối giữa người với người là dường như đang phải chạy bằng một loại pin sắp cạn.
– An này, tắt điện thoại đi con, mắt đỏ hết rồi kìa. – Ông Vinh dịu dàng lên tiếng.
An không phản ứng. Chiếc tai nghe đã xây nên một bức tường thép giữa cô và ông nội. Phải đến khi ông Vinh chạm nhẹ vào vai, cô bé mới giật mình, tháo một bên tai nghe ra, khuôn mặt lộ vẻ ngơ ngác xen chút khó chịu: – Dạ? Ông nói gì ạ? Con đang xem dở cái clip này, đang “viral” lắm ông ơi!
– Ông bảo nghỉ ngơi đi. Sắp đến giờ ăn tối rồi. – Ông Vinh mỉm cười hiền hậu.
An tặc lưỡi, mắt lại dán vào màn hình: – Chút nữa thôi ông, con phải đăng cái “story” này lên đã, không thì tụi bạn nó tưởng con mất tích. Thế giới mạng mà chậm một giây là thành người tối cổ ngay ông ạ.
Ông Vinh định nói thêm gì đó, nhưng lại thôi. Ông nhìn sang Hoàng, định rủ con trai làm một chén trà, nhưng thấy gương mặt Hoàng đang căng thẳng tột độ vì một lệnh giao dịch dở dang, ông lại lặng lẽ quay về với trang sách.
Trong mắt người cựu giáo chức ấy, gia đình ông lúc này giống như những “ốc đảo” pha lê: lấp lánh, sang trọng nhưng mong manh và hoàn toàn cô lập. Họ chia sẻ chung một địa chỉ IP, nhưng không còn chung một nhịp đập tâm hồn. Căn phòng ngập tràn tiện nghi nhưng lại thiếu đi cái hơi ấm hữu hình của những ánh nhìn trực diện.
Cái không gian pha lê ấy tưởng chừng sẽ tồn tại mãi mãi, cho đến khi một sự cố không tưởng xảy ra.
Một tiếng “bụp” vang lên, rất khẽ nhưng đủ để làm rung chuyển cả cái thực
tại ảo ấy.
Tất cả vụt tắt.
Ánh sáng từ ba màn hình máy tính của Hoàng phụt tắt, để lại những khối đen lù lù đáng sợ. Chiếc router Wi-Fi đang nhấp nháy xanh dịu dàng bỗng trở nên câm lặng. Hệ thống điều hòa đang rì rào bỗng đứng khựng lại, trả lại cho căn phòng một sự tĩnh lặng đáng sợ.
Bóng tối không ập đến từ từ, nó nuốt chửng mọi thứ trong một cái chớp mắt. Căn hộ tầng 35 bỗng chốc rơi xuống đáy của một hố đen sâu thẳm.
– Cái gì thế này? Nhảy át à bố? – Tiếng Hoàng vang lên, đầy vẻ gắt gỏng trong bóng tối.
– Để con xem… Ơ, điện thoại cũng không có sóng! – An kêu lên, giọng bắt đầu có sự hoảng hốt thực sự. – Bố ơi, mất cả 4G rồi! Không có một vạch nào cả!
Hoàng quờ quạng tìm điện thoại, bật đèn flash. Ánh sáng trắng lạnh lẽo chiếu vào khuôn mặt tái nhợt của anh. Anh lao ra ban công, mở toang cửa kính. Một luồng khí nóng hầm hập của mùa hè Hà Nội tràn vào, nhưng điều khiến anh sững sờ nhất chính là cảnh tượng trước mắt.
Cả thành phố, từ những tòa cao ốc dọc đường Phạm Văn Đồng đến những ngôi nhà chen chúc trong ngõ nhỏ, tất cả đã chìm vào một màu đen đặc quánh. Những con đường vốn là những dải lụa vàng của đèn cao áp giờ đây chỉ còn là những vệt tối mờ ảo. Cả một đô thị hơn mười triệu dân, vốn dĩ được vận hành bằng những xung điện li ti, giờ đây bỗng chốc trở nên tê liệt.
– Không phải nhảy át đâu các con… – Giọng ông Vinh vang lên từ phía sau, điềm tĩnh và trầm ấm giữa bóng đêm. – Cả thành phố… hay có lẽ là cả quốc gia, đã dừng lại rồi.
Dưới phố, tiếng còi xe bắt đầu vang lên hỗn loạn. Trong bóng tối, con người ta bắt đầu bộc lộ nỗi sợ hãi nguyên thủy nhất: nỗi sợ bị ngắt kết nối với thế giới. Nhưng trong góc phòng, ông Vinh lại cảm thấy một luồng gió lạ thổi qua tâm hồn. Ông cảm nhận được hơi thở của chính mình, cảm nhận được cái nóng bắt đầu râm ran trên da thịt – những cảm giác thật đến đau đớn mà bấy lâu nay đã bị sự tiện nghi che lấp.
“Cuối cùng” ông Vinh thầm nghĩ, “màn kịch ánh sáng cũng đã hạ màn.”
Chương 2: Khi những “bộ não điện tử” đình công
Cái nóng của đêm mùa hè Hà Nội bắt đầu len lỏi qua lớp kính cường lực, chiếm lĩnh căn hộ tầng 35 khi hệ thống điều hòa trung tâm bất ngờ đứng khựng lại. Bình thường, chỉ sau tối đa 30 giây mất điện lưới, máy phát dự phòng sẽ gầm lên và ánh sáng sẽ quay trở lại. Nhưng hôm nay, 1 phút, rồi 5 phút trôi qua, căn hộ vẫn chìm trong một sự câm lặng đáng sợ.
Hoàng lao ra phía cửa chính, nhấn tay vào bảng điều khiển thông minh (Smart Home) gắn trên tường. Nó tối đen. Anh đẩy cửa ra hành lang, hy vọng nhìn thấy ánh sáng từ đèn sự cố. Nhưng không, hành lang cũng là một đường hầm hun hút.
“Chuyện gì thế này? Máy phát điện đâu?” – Hoàng gắt gỏng, tay run run mở điện thoại.
Vẫn là dòng chữ “Không có dịch vụ”. Không Wi-Fi, không 4G. Sự ngắt kết nối tuyệt đối này giống như một nhát dao cắt đứt mọi dây thần kinh của một người sống bằng thông tin như anh.
Từ phía cầu thang bộ, tiếng bước chân rầm rập và tiếng loa cầm tay của nhân viên kỹ thuật tòa nhà vọng lên, phá tan sự tĩnh mịch: “Yêu cầu các cư dân bình tĩnh! Hệ thống điều khiển trung tâm (PLC) của tòa nhà gặp sự cố phần mềm đột ngột. Máy phát điện vẫn hoạt động nhưng lệnh đóng điện dự phòng bị khóa bởi mã độc. Chúng tôi đang phải xử lý thủ công từng tầng. Đề nghị mọi người không sử dụng thang máy!”
Lời thông báo như một gáo nước lạnh dội vào sự kiêu hãnh của tòa nhà “thông minh”. Hóa ra, khi bộ não điện tử bị “tê liệt”, khối kiến trúc nghìn tỷ này cũng chỉ là một cái lồng bêtông nóng bức.
Trong căn phòng tối, ông Vinh khẽ quẹt một que diêm. Ánh sáng vàng bập bùng hiện lên, soi rõ gương mặt bình thản của ông giữa hai khuôn mặt đang hốt hoảng của con và cháu. Ông thong thả châm ngọn nến lớn đặt giữa bàn trà.
– “Đừng đợi máy móc nữa các con.” – Giọng ông Vinh trầm thấp, vang vọng như từ một miền ký ức xa xôi – “Khi người ta quá phụ thuộc vào những thứ “thông minh” bên ngoài, thì bản năng tự thân sẽ lười biếng đi. Ngồi xuống đây, bóng tối thực ra không đáng sợ bằng sự trống rỗng trong tâm trí đâu.”
An ngồi sụp xuống cạnh ông, đôi mắt vẫn không rời khỏi màn hình điện thoại đang lịm dần vì hết pin. Với cô bé, mất Internet giống như bị tước đi quyền được thở. – “Ông ơi, nếu nó không bao giờ có lại thì sao? Thế giới sẽ sụp đổ mất…”
Ông Vinh mỉm cười, bàn tay khô ráp của ông đặt lên vai cháu gái: – “Thế giới không sụp đổ vì mất điện, nó chỉ sụp đổ khi con người không còn biết cách nhìn vào mắt nhau để nói chuyện. Con nhìn kìa, ngọn nến này chẳng cần phần mềm nào cả, nó vẫn sáng đấy thôi.”
Hoàng nhìn cha, rồi nhìn ngọn nến. Một cảm giác tội lỗi mơ hồ dâng lên. Anh chợt nhận ra bấy lâu nay mình luôn tự hào vì mang lại cho cha và con gái một cuộc sống tiện nghi nhất, nhưng lại chưa bao giờ dành cho họ một sự hiện diện trọn vẹn nhất. Trong ánh sáng leo lét của nến, anh thấy rõ những sợi tóc bạc trắng của cha mà thường ngày anh chẳng hề để tâm.
Cái nóng bắt đầu làm mồ hôi rịn ra trên trán. Sự bí bách của căn hộ cao cấp lúc này trở nên ngột ngạt hơn bao giờ hết.
– “Đi thôi.” – Hoàng bỗng đứng dậy, giọng kiên quyết – “Chúng ta không thể ngồi đợi trong cái hộp kín này. Bố, An, chúng ta xuống mặt đất. Dưới đó có gió trời, và có lẽ… có cả hơi người.”
Cuộc hành trình xuống 35 tầng lầu trong bóng tối là một bài học về sự kiên nhẫn. Mỗi bước chân trên cầu thang bộ, dưới ánh đèn pin yếu ớt, là một nhịp quay về với thực tại. Họ va vào những người hàng xóm cũng đang dò dẫm đi xuống. Không còn những cái gật đầu xã giao nhanh chóng, giờ đây là những câu hỏi han: “Bác đi được không?”, “Cháu cầm giúp cô cái túi mồ hôi quá”.
Bóng tối, bằng một cách kỳ diệu, đã san bằng khoảng cách của sự giàu sang và đẳng cấp. Trong cầu thang bộ tối om đó, người ta không còn là giám đốc hay học sinh, họ chỉ là những con người đang dìu dắt nhau đi tìm ánh sáng.
Chương 3: Bản giao hưởng dưới mái hiên
Sảnh lớn của tòa chung cư cao cấp vốn là một không gian mang vẻ đẹp lạnh lùng của kiến trúc đương đại với sàn đá cẩm thạch trắng muốt và những chùm đèn pha lê đắt đỏ. Nhưng đêm nay, dưới sức ép của bóng tối và cái nóng hầm hập của một đô thị bị “ngắt điện”, nó bỗng biến thành một lòng chảo râm ran hơi người. Ánh sáng duy nhất còn sót lại là mấy chiếc đèn tích điện yếu ớt ở quầy lễ tân đang lờ mờ soi bóng những gương mặt nhợt nhạt, lo âu.
Khi gia đình ông Vinh bước ra từ lối thoát hiểm, họ ngỡ ngàng trước một khung cảnh chưa từng có. Những con người vốn dĩ hằng ngày chỉ biết nhau qua biển số xe hay những cái gật đầu chiếu lệ trong thang máy, giờ đây đang túm năm tụm ba. Tiếng quạt giấy phành phạch, tiếng trẻ con quấy khóc vì nóng, và cả tiếng phàn nàn về sự bất lực của hệ thống hạ tầng thông minh tạo nên một mớ âm thanh hỗn độn, chân thực đến trần trụi.
– “Các bác, các anh chị cứ ngồi xuống đây. Uống bát nước chè cho dịu cái hỏa trong người!” – Tiếng bà Tám lanh lảnh vang lên từ phía góc sảnh.
Bà Tám – người đàn bà khắc khổ với cửa hàng tạp hóa nhỏ bé mà Hoàng vốn chẳng bao giờ ghé mắt tới – bỗng chốc trở thành “trung tâm điều phối” của cả tòa nhà. Bà không có máy phát điện, nhưng bà có một ấm trà xanh khổng lồ nấu bằng bếp than tổ ong từ lúc chiều và những chiếc ghế nhựa mượn tạm từ quán phở bên cạnh.
Hoàng ngập ngừng nhìn chiếc ghế nhựa bám bụi, nhưng cái nóng đã bóp nghẹt mọi sự đạo mạo thường ngày. Anh ngồi xuống, đôi chân dài lòng khòng co lại, đón lấy bát nước chè xanh nóng hổi từ tay bà Tám. Vị chát đặc trưng chạm vào đầu lưỡi, rồi một dòng ngọt hậu lan tỏa xuống cổ họng. Trong một khoảnh khắc, Hoàng sững người. Cái hương vị này… đã bao lâu rồi anh chỉ uống cafe máy và nước đóng chai? Hương trà xanh mộc mạc bỗng đánh thức trong anh ký ức về những buổi trưa hè ở Hải Phòng, khi bố anh còn dắt anh đi dạo bên bờ hồ Tam Bạc.
Cạnh Hoàng là Nam, một giám đốc marketing luôn xuất hiện với những bộ vest chỉnh tề. Bây giờ, Nam chỉ mặc chiếc áo may ô, mồ hôi nhễ nhại, đang hì hục dùng tờ bìa carton quạt liên hồi cho đứa con nhỏ đang ngủ gục trên vai.
– “Khốn khổ thế đấy anh Hoàng ạ!” – Nam cười khổ, giọng khàn đặc – “Căn
hộ ba chục tỷ mà mất cái não điện tử thì cũng chỉ là cái hộp bêtông không hơn không kém. Thằng bé nhà tôi nó quen máy lạnh, giờ mất điện nó khóc ngắt đi, may có bát nước chè của bà Tám mới chịu yên.”
Bà Tám vừa rót trà vừa góp chuyện, giọng bà vang lên đầy triết lý của một người đã nếm trải đủ thăng trầm: – “Đấy, các bác cứ cậy máy móc thông minh. Đời tôi sống qua thời bao cấp, bom rơi đạn lạc còn chả sợ bằng cái kiểu mất kết nối này. Máy móc nó hỏng thì lòng người đừng để hỏng theo là được.”
An ngồi cạnh ông Vinh, lặng lẽ quan sát. Cô bé nhận ra một điều kỳ lạ: Khi không có ánh sáng màn hình hắt lên mặt, khuôn mặt của những người xung quanh hiện lên rõ ràng và sống động hơn. Những nếp nhăn lo âu, ánh mắt cảm thông, hay nụ cười hiền hậu của bà Tám đều mang một sắc thái mà những biểu tượng cảm xúc (emoji) không bao giờ lột tả được. Cô nhìn thấy một nhóm thanh niên – những người vốn dĩ sẽ “chiến” game thâu đêm – giờ đang cùng nhau dùng đèn pin soi đường cho một cụ già đi xuống cầu thang. Họ không nhìn vào màn hình điện thoại để tìm niềm vui, mà nhìn vào từng bước chân của bà cụ để đảm bảo sự an toàn.
– “Bố ơi!” – An khẽ nói – “Hóa ra không có Internet, người ta lại… tử tế với nhau hơn nhỉ?”
Hoàng khựng lại. Câu hỏi của con gái chạm đúng vào nỗi băn khoăn đang lớn dần trong anh. Anh nhìn ra con đường phía trước tòa nhà. Không có đèn đường, ánh trăng tháng Năm rọi xuống sáng rực như dát bạc trên mặt nhựa. Và đặc biệt là tiếng côn trùng. Giữa lòng thủ đô bêtông hóa, tiếng dế mèn bỗng vang lên nỉ non từ những kẽ nứt vỉa hè, tiếng ve sầu sót lại từ buổi chiều râm ran trên những cành sấu già. Đó là bản giao hưởng của thiên nhiên, thứ âm thanh vốn đã tồn tại hàng triệu năm nhưng bị con người hiện đại khước từ để đổi lấy tiếng rung của những thông báo tin nhắn.
Cuộc trò chuyện bị ngắt quãng bởi tiếng kêu cứu thất thanh từ cuối sảnh: – “Cứu với! Mẹ tôi bị ngất rồi! Có ai biết sơ cứu không?”
Đó là chị Hoa ở tầng 12. Mẹ chồng chị, một cụ già có tiền sử tim mạch, đã không chịu nổi sự bí bách. Trong bóng tối, sự hoảng loạn lại bắt đầu bùng lên. Hoàng định rút điện thoại gọi 115 nhưng lại sực nhớ máy không có sóng. Ngay lúc
đó, ông Vinh đứng dậy. Dáng vẻ già nua của ông bỗng trở nên nhanh nhẹn lạ thường.
– “Tránh ra, để tôi!” – Ông Vinh quỳ xuống cạnh bà cụ. Bàn tay khô ráp nhưng điềm tĩnh của ông bắt mạch rồi bắt đầu thực hiện các động tác bấm huyệt trên nhân trung và cổ tay. Những kiến thức y học dân gian và bản lĩnh của người lính năm xưa thức dậy.
Trong ánh đèn pin leo lét, mọi người nín thở theo dõi. Chỉ vài phút sau, bà cụ khẽ rên rỉ rồi mở mắt. Cả sảnh chung cư như vỡ òa trong một tiếng thở phào nhẹ nhõm. Chị Hoa nghẹn ngào cảm ơn, còn ông Vinh chỉ mỉm cười: – “Tình làng nghĩa xóm cả, bác cứ bình tĩnh, giúp nhau một tay là qua hết thôi.”
Đêm ấy, dưới mái hiên của bà Tám, một sợi dây vô hình nhưng bền chặt đã được nối lại. Sợi dây ấy không làm từ cáp quang, mà được bện bằng lòng nhân ái và những giá trị truyền thống tưởng chừng đã bị vùi lấp dưới lớp bụi của kỷ nguyên số. Tiếng côn trùng ngoài kia vẫn hát, vang dội và kiêu hãnh, như muốn nhắc nhở con người về một thế giới vẫn luôn hiện hữu ngay cả khi ánh sáng nhân tạo đã lụi tàn.
Chương 4: Những rạn nứt dưới ánh trăng
Đêm thứ nhất trôi qua không đơn giản như một trải nghiệm văn hóa. Khi kim đồng hồ nhích dần về phía sáng, cái nóng không còn là một thử thách khó chịu nữa, mà nó đã trở thành một thứ tra tấn thể xác. Những căn hộ cao cấp với thiết kế kính bao quanh vốn để đón ánh sáng, giờ đây biến thành những chiếc lò nung khổng lồ giữ nhiệt từ ban ngày.
- Cơn sang chấn của sự im lặng
Tại phòng khách, Hoàng ngồi bất động. Sự nhẹ nhõm ban đầu khi được trò chuyện cùng cha giờ bị thay thế bằng một cơn sang chấn tâm lý nhẹ. Anh cứ vài phút lại đưa tay lên túi quần theo bản năng để tìm điện thoại, rồi hụt hẫng nhận ra nó chỉ là một khối kim loại lạnh lẽo. Anh thấy mình giống như một người nghiện đang vã thuốc. Đầu óc anh bắt đầu hiện lên những kịch bản khủng khiếp: “Nếu hệ thống ngân hàng bị xóa sạch dữ liệu?”, “Nếu những hợp đồng anh đang theo đuổi bị đối thủ nẫng tay trên trong lúc anh ngồi đây uống trà?”.
Nỗi lo âu của Hoàng lan sang cả An. Cô bé không còn hào hứng với những câu chuyện của ông nội nữa. Cơn đói và cái nóng khiến cô trở nên gắt gỏng. – “Ông ơi, tại sao người ta không sửa được điện? Tại sao cả thế giới lại dừng lại thế này? Con không chịu nổi nữa!” – An bất lực khi bị tước đi món đồ chơi yêu thích nhất.
Ông Vinh nhìn cháu, ánh mắt ông không trách móc mà đầy xót xa. Ông hiểu rằng, thế hệ của An được nuôi dưỡng trong một thế giới mà sự hài lòng luôn đến tức thì (instant gratification). Chỉ cần một cú chạm là có đồ ăn, một cú click là có thông tin. Giờ đây, việc phải chờ đợi một thứ không rõ thời hạn là một cực hình đối với cô bé.
- Cuộc đấu tranh sinh tồn giữa lòng đô thị
Sáng ngày thứ hai, sự lãng mạn của “đêm mất điện” hoàn toàn biến mất, thay vào đó là những vấn đề thực tế trần trụi. Nguồn nước dự phòng của tòa nhà bắt đầu cạn kiệt do hệ thống bơm không hoạt động. Gia đình ông Vinh phải đối mặt với một thực tế: Họ không thể xả bồn cầu, không thể tắm rửa.
Hoàng phải xuống đường cùng những người hàng xóm khác để đi tìm nguồn nước. Anh – người vốn chỉ quen cầm bút ký những hợp đồng tiền tỷ – giờ đây tay xách hai chiếc xô nhựa, xếp hàng chờ đợi bên một vòi nước công cộng hiếm hoi còn chảy ở khu tập thể cũ phía sau tòa nhà.
Tại đây, một cuộc xung đột nhỏ đã nổ ra. Một người đàn ông trẻ tuổi, có lẽ cũng là cư dân chung cư cao cấp, đã cố tình chen hàng vì cho rằng mình “có việc gấp”. – “Gấp cái gì? Ai mà chả khát!” – Một bác hưu trí ở khu tập thể cũ lên tiếng, giọng cương quyết nhưng không thiếu phần bao dung. – “Ở đây không có giám đốc hay nhân viên gì hết, chỉ có những người đang khát thôi. Cậu cứ bình tĩnh, tí nữa tôi nhường cho một gáo.”
Hoàng đứng chứng kiến cảnh đó, lòng anh trùng xuống. Anh chợt nhận ra bấy lâu nay mình sống trong một tháp ngà, nơi tiền bạc mua được sự ưu tiên. Giờ đây, trước một vòi nước nhỏ nhoi, mọi giá trị cũ đều đảo lộn. Anh bắt đầu học cách kiên nhẫn, học cách mỉm cười với người lạ và học cách chấp nhận rằng mình cũng chỉ là một mắt xích nhỏ bé trong xã hội này.
- Bài học về sự “tự trị” của tâm hồn
Trong khi Hoàng đi lấy nước, ông Vinh ở nhà cùng An bật chiếc bếp ga du lịch đã cũ để đun sôi số nước ít ỏi còn lại.
– “Con thấy không, An” – Ông Vinh nói – “Ngày xưa, người Việt mình sống dựa vào nhau và dựa vào đất cát. Bây giờ các con sống dựa vào những sợi dây đồng và những con chip. Sợi dây đứt thì các con hẫng hụt. Nhưng nếu con có điện trong lòng mình, nghĩa là sự điềm tĩnh và kỹ năng sống, thì bóng tối nào cũng chỉ là tạm thời.”
An nhìn ông, bắt đầu thấy xấu hổ vì sự gắt gỏng lúc sáng. Cô bé cầm chiếc quạt nan, bắt đầu quạt cho ông nội. Một hành động nhỏ thôi, nhưng đó là lần đầu tiên sau nhiều năm, cô làm một việc gì đó cho người khác mà không phải vì một mục đích “sống ảo” nào.
- Sự cố ở khu dân cư
Đến buổi trưa ngày thứ hai, một sự cố nghiêm trọng hơn xảy ra. Một nhóm cư dân quá khích vì nóng và thiếu thông tin đã bắt đầu vây quanh văn phòng ban quản lý, đòi hỏi những câu trả lời không thể có. Tiếng la hét, tiếng chửi bới bắt đầu vang lên.
Hoàng, lúc này vừa xách nước về, chứng kiến cảnh tượng ấy. Bản năng lãnh đạo và sự điềm tĩnh học được từ cha đêm qua khiến anh không đứng ngoài cuộc. Anh bước lên phía trước, đứng cạnh anh kỹ sư trưởng đang bị đám đông vây hãm.
– “Mọi người bình tĩnh!” – Hoàng hô lớn, giọng anh đanh thép nhưng đầy thấu cảm. – “Chúng ta đều đang khổ như nhau. Nhưng nếu chúng ta đập phá, chúng ta sẽ là những người chịu thiệt đầu tiên khi điện quay trở lại. Thay vì đòi hỏi, tại sao chúng ta không chia sẻ nguồn nước và thức ăn cho những hộ có người già và trẻ nhỏ trước?”
Đám đông im lặng một nhịp. Những gương mặt hung hãn dần dịu đi. Người ta bắt đầu nhìn nhau, thấy ai cũng nhễ nhại mồ hôi, ai cũng phờ phạc. Một sợi dây đoàn kết lại được thắt chặt. Họ bắt đầu thành lập những tổ tự quản nhỏ để hỗ trợ nhau.
Chương này khép lại khi ánh hoàng hôn của ngày thứ hai buông xuống. Điện vẫn chưa có. Mạng vẫn bặt tăm. Nhưng trong lòng tòa nhà “thông minh” ấy, một cộng đồng thực sự đang bắt đầu hình thành từ đống tro tàn của sự tiện nghi.
Chương 5: Lời hồi đáp từ bóng tối
Đêm thứ hai không còn mang cái vẻ hốt hoảng, chao chát của đêm đầu tiên. Nó trôi qua trong một sự tĩnh lặng đến rợn người, cái tĩnh lặng của một thực thể đã chấp nhận số phận. Thành phố giờ đây giống như một sinh vật cổ đại đang ngủ say, hơi thở của nó là tiếng gió luồn qua những khe cửa và tiếng xào xạc của những tán cây chưa bị đô thị hóa hoàn toàn.
Trong căn hộ tầng 35, ánh nến đã cạn, chỉ còn lại một ngọn đèn dầu mượn từ bà Tám, tỏa ra thứ ánh sáng vàng đỏ, đặc quánh mùi dầu hỏa – một thứ mùi mà với Hoàng là sự khó chịu, nhưng với ông Vinh, đó là mùi của cả một thời tuổi trẻ.
- Những mảnh vỡ của dòng tộc
Cái nóng đã bắt đầu hạ nhiệt nhờ những cơn gió hiếm hoi từ hồ Tây, nhưng sự ngột ngạt trong lòng người thì vẫn vẹn nguyên. An ngồi bó gối bên cửa sổ, nhìn những ánh nến nhỏ nhoi nhấp nháy từ những tòa nhà đối diện.
– “Bố này, tại sao ông nội lại giữ được sự bình thản đến thế?” – An khẽ hỏi, giọng cô bé lạc đi vì mệt mỏi – “Con cảm thấy như mọi thứ con có đều biến mất, nhưng ông thì giống như chưa từng mất gì.”
Hoàng nhìn sang cha mình. Ông Vinh đang ngồi tựa lưng vào ghế gỗ, đôi mắt nhắm hờ, đôi tay gầy guộc đan vào nhau. Nghe tiếng cháu gọi, ông khẽ mở mắt, một nụ cười ấm áp hiện lên giữa những nếp nhăn hằn sâu.
– “An à, con thấy mình mất hết vì cái thế giới của con nằm trong lòng bàn tay, trên cái màn hình ấy. Còn thế giới của ông, nó nằm ở đây.” – Ông chỉ tay vào ngực trái – “Và ở những câu chuyện mà đời trước đã trao cho đời sau. Con có biết tại sao cụ cố của con ngày xưa, dù nhà cháy sạch vì bom, vẫn nhất quyết mang theo một hũ đất và một cuốn gia phả không?”
Lần đầu tiên, trong không gian không có sự can thiệp của tiếng báo tin nhắn, ông Vinh bắt đầu kể về lịch sử gia đình – những điều mà trong nhịp sống hối hả hằng ngày, Hoàng luôn gạt đi vì cho rằng đó là “chuyện cổ hủ”.
Ông Vinh kể về tổ tiên vốn là những người dân chài ở vùng cửa biển Hải Phòng, những người đã đối mặt với bão tố bằng đôi tay trần và niềm tin vào sự gắn kết của huyết thống. Ông kể về người anh trai của mình – bác cả của Hoàng – người đã ngã xuống ở chiến trường Quảng Trị khi trong túi áo vẫn còn giữ một lá thư viết dở cho gia đình, lời lẽ giản dị nhưng nặng lòng với đất nước.
– “Ngày ấy” – giọng ông Vinh trầm xuống, mang theo âm hưởng của lịch sử – “Mất mát là cái thực thể hiển hiện hằng ngày. Người ta học cách trân trọng một bát cơm vắt, một ngụm nước lã, và trên hết là trân trọng sự hiện diện của nhau. Con người hiện đại các con có quá nhiều kết nối ảo, nhưng lại quá ít giao cảm thật. Các con có thể nhắn tin cho một người ở bên kia đại dương trong một giây, nhưng lại mất cả năm trời để nói một lời xin lỗi với người ngồi cạnh mình.”
- Triết lý về “Sự dừng lại”
Hoàng lắng nghe, từng lời của cha như những nhát búa gõ vào lớp vỏ bọc kiên cố của một doanh nhân thành đạt. Anh chợt nhận ra bấy lâu nay anh sống theo kiểu “chạy tiếp sức” với chính mình. Anh chạy từ mục tiêu này sang mục tiêu khác, từ con số này sang con số khác, mà không biết mình chạy để làm gì.
– “Bố, con luôn nghĩ rằng mình làm việc cật lực để mang lại cho gia đình những thứ tốt nhất… những thứ như căn hộ này.” – Hoàng cúi đầu, giọng đầy tự vấn.
– “Thứ tốt nhất không phải là thứ đắt nhất, Hoàng ạ.” – Ông Vinh ôn tồn – “Thế giới này vốn dĩ rất ồn ào. Sự cố mất điện này, xét cho cùng, là một cái phanh gấp của tạo hóa. Nó bắt các con phải dừng lại để nghe thấy tiếng lòng mình, nghe thấy tiếng côn trùng thức giấc – thứ mà bấy lâu nay các con coi là tạp âm. Sự dừng lại không phải là thất bại, nó là để tích lũy năng lượng cho một hành trình đúng đắn hơn.”
Ông Vinh nhìn ra bóng tối đại ngàn của thành phố: – “Con người ta giống như cái cây. Công nghệ là ánh nắng giúp cây vươn cao, nhưng truyền thống và gia đình mới là bộ rễ giữ cây không đổ trước bão. Cây của các con đang cao quá, xanh quá, nhưng rễ thì dường như đang bị khô héo vì sự lãng quên.”
- Sự kết nối xuyên thấu bóng đêm
Giữa cuộc trò chuyện, có tiếng gõ cửa nhẹ nhàng. Hoàng ra mở cửa, là anh Nam hàng xóm cùng đứa con nhỏ. Nam cầm theo một chiếc bánh chưng nhỏ và vài quả cam.
– “Anh Hoàng, tôi nghe nói cụ nhà biết bấm huyệt cứu người đêm qua. May
quá, vợ tôi bị đau đầu vì nắng, nhờ cụ qua xem giúp một chút. Với lại… nhà tôi còn
cái bánh chưng này, mang sang biếu cụ và gia đình ăn lấy sức.”
Sự trao đổi ấy diễn ra một cách tự nhiên, không hề có sự tính toán. Trong bóng tối, cái bánh chưng của Nam hay bát nước chè của bà Tám không còn là vật chất đơn thuần, nó là biểu tượng của một thứ “hợp đồng xã hội” mới: hợp đồng của sự tử tế.
Ông Vinh mỉm cười đón lấy khách. An giúp bố dọn dẹp chỗ ngồi, cô bé không còn cảm thấy khó chịu vì cái nóng hay mùi dầu hỏa nữa. Cô bận rộn với việc quạt cho đứa bé con anh Nam, cảm nhận được cái hơi ấm thực sự từ một sinh linh bé nhỏ.
Đêm thứ hai ấy, căn phòng tầng 35 không còn là một “ốc đảo pha lê” cô độc. Nó đã trở thành một bến đỗ, nơi những câu chuyện về quá khứ kết nối với hiện tại, nơi những triết lý nhân sinh không còn là lý thuyết suông trên trang sách mà thấm đẫm trong từng cử chỉ quan tâm.
Xong việc, anh Nam sang đón con ra về, ông Vinh nhìn theo cái bóng đổ dài trên hành lang, khẽ nói với Hoàng: – “Con thấy không, khi ánh sáng nhân tạo tắt đi, ánh sáng của tình người mới có cơ hội tỏa rạng. Đó mới chính là thứ năng lượng vĩnh cửu, không một sự cố mạng nào có thể dập tắt được.”
- Khúc dạo đầu của sự thay đổi
Chương này khép lại khi tiếng gà rừng – không biết từ đâu lạc lõng giữa phố thị – cất tiếng gáy báo hiệu canh năm. Hoàng không còn kiểm tra điện thoại nữa. Anh ngồi xuống cạnh cha, lần đầu tiên sau hơn hai mươi năm, anh cầm lấy bàn tay nhám sần của ông Vinh và giữ thật lâu.
Anh biết rằng, ngày mai điện có thể có lại, mạng có thể căng sóng, nhưng anh sẽ không bao giờ để mình trở lại thành kẻ “mù lòa giữa ánh sáng rực rỡ” như trước đây. Anh bắt đầu hình dung về một tương lai khác, nơi anh vẫn làm kinh tế, vẫn dùng công nghệ, nhưng tâm hồn anh sẽ luôn dành một khoảng lặng cho tiếng côn trùng, cho những bát nước chè xanh và cho những câu chuyện của cha.
Chương 6: Những ngọn nến không bao giờ tắt
Trời rạng sáng ngày thứ ba. Những tia nắng đầu tiên xuyên qua lớp bụi mờ của thành phố, rọi vào phòng khách căn hộ tầng 35, nơi ba thế hệ nhà ông Vinh đang nằm ngủ chập chờn trên sàn gỗ. Không có máy lạnh, họ đã mở toang tất cả các cửa để đón gió trời. Sự thinh lặng của một thành phố không điện năng bỗng chốc trở nên thiêng liêng như một buổi lễ cầu nguyện.
- Ánh sáng trở lại
Đúng 7 giờ 15 phút, một tiếng “tạch” nhỏ vang lên từ phía tủ điện hành lang. Đó là âm thanh của sự hồi sinh công nghiệp.
Chỉ trong vài giây, cả tòa nhà bừng tỉnh. Đèn LED trên trần nhà sáng lòa, trắng lạnh và vô cảm. Chiếc điều hòa trung tâm rùng mình khởi động, phả ra luồng hơi mát rượi nhưng khô khốc. Chiếc router Wi-Fi nhấp nháy xanh điên cuồng, và rồi, hàng loạt thiết bị thông minh đồng loạt phát ra những tiếng bíp bíp, tiếng nhạc khởi động, tiếng thông báo tin nhắn dồn dập như một cơn mưa rào mùa hạ.
An giật mình tỉnh dậy, phản xạ đầu tiên là quờ tay tìm chiếc điện thoại. Màn hình sáng rực với hơn 500 thông báo từ Facebook, TikTok, Instagram… Thế giới ảo đang gào thét đòi lại sự chú ý của cô bé. Hoàng cũng bật dậy, lao về phía dàn máy tính. Những biểu đồ chứng khoán, những email công việc nghìn tỷ hiện ra, nhắc nhở anh về một thực tế khốc liệt của sự cạnh tranh.
Tất cả dường như sẽ quay trở lại quỹ đạo cũ chỉ trong một cái chớp mắt.
- Khoảng lặng giữa dòng thác
Nhưng ngay khi định chạm vào bàn phím, Hoàng khựng lại. Anh nhìn thấy hình bóng mình phản chiếu trên màn hình máy tính: mệt mỏi, phờ phạc nhưng đôi mắt lại mang một thần sắc khác hẳn. Anh nhìn sang ông Vinh. Ông vẫn ngồi đó, bên cạnh chiếc quạt nan và ấm trà đã nguội, đôi mắt bình thản nhìn ra phía chân trời. Ông không hề bị tác động bởi sự náo nhiệt của những món đồ điện tử vừa tỉnh giấc.
Hoàng nhận ra, nếu anh lao vào những con số kia ngay lúc này, cái đêm mất điện kỳ diệu ấy sẽ chỉ còn là một sự cố hạ tầng rẻ tiền. Anh cầm chiếc điện thoại lên, nhưng không phải để lướt tin tức. Anh nhấn nút tắt nguồn một lần nữa.
– “An này, dừng lại một chút đi con.” – Hoàng khẽ nói, giọng anh trầm và ấm.
An ngẩng đầu lên khỏi màn hình, ánh sáng xanh từ điện thoại vẫn còn vương trên mắt. Cô bé nhìn bố, rồi nhìn ông nội. Một sự ngập ngừng hiện rõ trên khuôn mặt trẻ thơ.
– “Chúng ta đã hứa gì đêm qua nhỉ?” – Hoàng mỉm cười.
An sực nhớ ra. Cô bé từ từ đặt điện thoại xuống bàn. Một cảm giác nhẹ nhõm, gần như là tự do, lan tỏa trong lòng cô. Hóa ra, việc “ngắt kết nối” không đáng sợ như cô tưởng, trái lại, nó mang đến một quyền năng mà cô chưa từng biết: quyền năng được làm chủ chính mình.
- Hành trình về phía mặt trời
Nửa tiếng sau, chiếc xe của gia đình Hoàng lăn bánh ra khỏi hầm tòa nhà. Thành phố đã lại ồn ào với tiếng còi xe, tiếng loa đài và những bảng hiệu rực rỡ. Người ta lại vội vã, lại cáu gắt, lại dán mắt vào màn hình khi dừng đèn đỏ.
Nhưng trong khoang xe của gia đình ông Vinh, một bầu không khí khác đang hiện hữu. Họ không bật radio, cũng không ai cầm điện thoại. Họ nói về những món quà sẽ mua cho họ hàng ở quê, về mùi hoa hoàng lan ở ngôi nhà cổ Hải Phòng, và về việc sẽ trồng thêm một khóm hoa quỳnh bên cửa sổ căn hộ tầng 35.
Khi chiếc xe đi qua cầu Long Biên, Hoàng nhìn xuống dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa. Anh chợt nhận ra, công nghệ giống như dòng nước, có thể đẩy con thuyền đi xa nhưng cũng có thể nhấn chìm nó nếu người chèo lái không có một phương vị rõ ràng. Phương vị ấy chính là văn hóa, là gia đình, là những giá trị nhân văn mà ông Vinh đã lặng lẽ giữ gìn suốt cuộc đời.
- Vĩ thanh
Tác phẩm khép lại với hình ảnh gia đình ông Vinh đứng trước ngôi mộ tổ ở vùng quê Hải Phòng khi nắng chiều nhuộm vàng những cánh đồng. Tiếng dế mèn lại bắt đầu râm ran dưới những bụi cỏ.
Đêm mất điện ấy rồi sẽ sớm trở thành một mẩu tin cũ trên các trang báo điện tử. Người ta sẽ lại quên đi cái nóng, quên đi sự bí bách và cả những bát nước chè của bà Tám. Nhưng với gia đình Hoàng, đó là đêm mà “tiếng côn trùng thức giấc” trong tâm hồn họ.
Họ hiểu rằng, dù thế giới có hiện đại đến đâu, dù ánh sáng điện năng có rực
rỡ thế nào, con người vẫn cần những khoảng tối để thấy sao trời, cần sự im lặng để nghe thấy tiếng lòng, và cần những lần “ngắt kết nối” để thực sự tìm thấy nhau.
Ánh sáng rực rỡ nhất không nằm ở màn hình điện thoại, mà nằm ở ngọn nến tình thân được thắp lên từ sự thấu hiểu – ngọn nến mà từ nay về sau, sẽ không bao giờ tắt trong căn hộ tầng 35 ấy.
Bài viết liên quan: